برآورد زيست‌توده روزميني و زيرزميني جنگل مانگرو تالاب بين‌المللي دلتاي رودهاي گز و حرا

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

جنگل‌هاي مانگرو از بارورترين و درعين‌حال آسيب‌پذيرترين بوم‌سازگان‌هاي ساحلي جهان در نواحي گرمسيري و نيمه‌گرمسيري هستند و با ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد، نقش حياتي در حفاظت از سواحل و تنوع زيستي دارند. اين جنگل‌ها همچنين حجم قابل‌توجهي كربن جذب مي‌كنند و از اجزاي موثر در كاهش تغييرات اقليمي محسوب مي‌شوند. بااين‌حال، به دلايل متعدد در معرض تهديد قرار دارند، تا آنجاكه طي نيم‌قرن اخير حدود 30درصد از مساحت اين جنگل‌ها در سراسر جهان از بين رفته است. در اين راستا، برآورد دقيق زيست‌توده، كه معيار مهمي براي تخمين ذخيرۀ كربن است، براي برنامه‌ريزي سازگاري با تغييرات اقليمي ضروري است. تالاب بين‌المللي دلتاي رودهاي گز و حرا در شرق تنگۀ هرمز، شهرستان سيريك، استان هرمزگان، تنها رويشگاه ايران است كه در آن دو گونۀ حرا و چندل به‌صورت آميخته حضور دارند. باتوجه به نبود مطالعه‌اي در زمينۀ برآورد زيست‌تودۀ اين رويشگاه، هدف اين پژوهش برآورد زيست‌توده روزميني و زيرزميني آن و مدل‌سازي مكاني‌اش با استفاده از متغيرهاي طيفي ماهوارۀ سنتينل-2 بود. عمليات ميداني در بازۀ يكم تا سوم آذرماه 1404، در 80 پلات نمونه‌برداري واقع در هفت منطقۀ پراكنده انجام شد و پارامترهاي رشدسنجي درختان حرا و چندل بالغ و كوتوله در پلات‌ها اندازه‌گيري شدند. سپس زيست‌توده روزميني و زيرزميني تمام درختان با هشت معادلۀ آلومتريك منتخب برآورد شد. براي مدل‌سازي مكاني، از ميان چهارده شاخص و باند طيفي، پس از غربالگري، متغيرهاي ورودي مدل نهايي انتخاب شدند و مدل‌سازي با دو چارچوب اعتبارسنجي متقابل مبتني‌بر جداسازي و تمام‌داده‌اي انجام شد. نتايج نشان داد زيست‌توده روزميني و زيرزميني منطقه به‌ترتيب 42٫55 ± 115٫91 و 16٫74 ± 54٫35 تن بر هكتار است. مقايسه با مطالعات جهاني و منطقه‌اي نشان داد كه زيست‌تودۀ اين رويشگاه، هرچند كم‌تر از ميانگين جهاني جنگل‌هاي مانگرو (184٫8 تن بر هكتار) است، با ميانگين منطقۀ خاورميانه (110٫4 تن بر هكتار) هم‌خواني دارد. افزون‌براين، نسبت زيست‌توده زيرزميني به روزميني هر دو گونه در محدودۀ بالاي دامنۀ گزارش‌شده در مطالعات جهاني قرار دارد كه به راهبرد سازگاري مانگروهاي مناطق خشك و نيمه‌خشك با شرايط دشوار، يعني ذخيرۀ بيشتر زيست‌توده در ريشه‌ها، مربوط است. در انتخاب معادلات آلومتريك مشخص شد معادلات مبتني‌بر قطر در ارتفاع سينه (DBH) از عملكرد بهتر و عدم‌قطعيت كمتري برخوردارند. همچنين در مدل‌سازي مكاني، هر دو رويكرد مبتني‌بر جداسازي و تمام‌داده‌اي، الگوريتم جنگل تصادفي را بهترين مدل شناسايي كردند، هرچند ضريب تعيين صحت‌سنجي آن‌ها به‌طور چشمگيري متفاوت بود (به‌ترتيب 0٫13 تا 0٫15 در برابر 0٫75 تا 0٫85) كه عمدتاً ناشي از تفاوت روش‌شناسي صحت‌سنجي است. اين پژوهش، نخستين برآورد زيست‌توده روزميني و زيرزميني را براي تنها رويشگاه آميختۀ حرا و چندل ايران فراهم مبنايي علمي براي برنامه‌ريزي حفاظتي اين تالاب بين‌المللي به شمار مي‌رود.

238102

ارزيابي و آمايش سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان