گستره قاعده اقدام در فقه و حقوق موضوعه

فقه و مباني حقوق اسلامي

3/2/2019 12:00:00 AM

چكيده قاعده اقدام يكي از قواعد مهم فقهي است كه در بسياري از ابعاد زندگي انسان‌ها از معاملات تا مراودات اجتماعي او، كاربرد دارد و قانوني است كه انسان‌ها را در مقابل رفتار و عملكرد خود مسئول مي‌سازد و ازاين‌جهت او را وادار به مراقبت بيشتر از زندگي خود مي‌سازد. و در قانون مدني تحت ابعاد مختلف مسئوليت مدني از آن ياد مي‌شود. اين قاعده منحصر به باب خاصي نيست و در ابواب تجارت، غصب، هبه، اجاره، مضاربه، وديعه، بيع فضولي، نكاح، عاريه، قصاص وديات و... به اين قاعده استناد كرده‌اند. اين تحقيق باهدف تبيين مباني اين قاعده و قلمرو آن در فقه اماميه و حقوق موضوعه ايران هست. روش تحقيق در اين پايان‌نامه «توصيفي- تحليلي» است كه پژوهشگر با مراجعه به منابع گوناگون به بررسي موضوع پژوهش مي‌پردازد. همچنين اين پژوهش پاسخي است براي بيان مبناي قاعده اقدام و اين‌كه چه جايگاهي در فقه و حقوق ايران دارد. بر اساس قاعده اقدام، هرگاه مالك به‌طور آگاهانه بر ضرر خويش اقدام نمايد، فرد مقابل نسبت به ضرر وارده ضمان و مسئوليتي ندارد. اين قاعده در ابواب مختلف معاملات جاري بوده و گستره امور مدني و كيفري را شامل مي‌شود. بااين‌وجود اين قاعده كمتر موردتوجه فقهاء و حقوق‌دانان قرارگرفته و آن را كمتر موردبحث و بررسي قرار داده‌اند. در قوانين حقوقي ايران مستقيماً از اقدام فرد بر ضرر خود سخن به ميان نرفته، اما اين قاعده مبناي بسياري از قانون‌ها در قانون مدني، قانون مجازات اسلامي، قانون بيمه شخص ثالث و... قرارگرفته است. و مي‌توان مفاد قاعده را چنين بيان كرد. در مواردي كه شخص باعقل و بلوغ و آگاهي كاري انجام دهد كه ضرر مالي يا معنوي بر او وارد شود مثل‌اينكه شخص با آگاهي به غبن در معامله راضي به بيع شود ديگر حق فسخ براي او ايجاد نمي‌شود چراكه با علم و طيب نفس اقدام به ضرر خودكرده و در اين صورت شرع و قانون از او حمايت نمي‌كند. كلمات كليدي: قاعده، اقدام، ضمان، قانون.

238554

دانشگاه اردكان

غفوري چرخابي حسين ghafooricharkhabi hosein