بررسي و تبيين نحوه توسعه فضايي كلانشهرها در ايران در چهل سال اخير و ارائه رويكردهاي ساماندهي آن¬ها (نمونه موردي: كلانشهر تبريز)

كارشناسي ارشد

با گذشت زمان تحولات فضايي در شهر غيرقابل اجتناب است ولي در اين ميان تحولات متعادل شهري كاملاً ضروري است. آنچه در كلان شهر تبريز بالاخص طي چهار دهه اخير قابل مشاهده است افزايش غيرمنطقي ساخت¬و سازها، گسترش شتابان شهر و تمركز اقدامات شهري در حومه¬ها و غافل شدن از بافت¬هاي مركزي شهر و در يك كلام تحولات فضايي نامتعادل در سطح شهر است. لذا به¬منظور جلوگيري از افزايش نابه¬ساماني¬ها و لزوم كنترل تحولات فضايي شهري، ضرورت بررسي و تجزيه و تحليل اين تحولات در سطح تبريز مشخص مي¬گردد. ميزان رشد و گسترش فضايي شهر در طي چهل سال اخير و علل و پيامدهاي آن مسئله¬اي است كه اين پژوهش به دنبال يافتن پاسخ مناسب براي آن مي باشد. در اين راستا از روش تركيبي متكي بر روش¬هاي تاريخي، توصيفي، تحليلي و موردي ميداني بهره جسته شده است. نتايج بررسي تصاوير ماهواره¬اي 1355 تا 1393 تبريز و هم¬چنين مدل¬هاي كمي به¬كار رفته در پژوهش نشان¬گر آن است كه در مجموع 7242 هكتار از زمين¬هاي اطراف تبريز تخريب شده و به زير ساخت و ساز رفته¬اند. بررسي¬ها نشان مي¬دهد كه سرمايه¬هاي كلان حاصل از درآمدهاي نفتي تزريق شده در بدنه جامعه كه ميل ورود در بازار زمين و مسكن شهري و به¬ويژه در مناطق حومه¬اي را داشته، به عنوان مهم¬ترين عامل در بروز گسترش ناموزون كلان¬شهر تبريز محسوب مي¬شود. اين پديده باعث گراني زمين و مسكن، تخريب باغ ها و اراضي كشاورزي، فرسودگي و تهي شدن بافت قديم، تنزل هويت تاريخي شهر، دست¬اندازي شهر بر روي مناطق ناپايدار و نواحي بالقوه خطرناك، ظهور و گسترش مناطق حاشيه¬نشين و ادغام روستاهاي پيرامون شده و قابليت¬هاي زيست¬محيطي اين شهر را به¬خاطره انداخته است. لذا با اعمال سياست¬هاي توسعه ميان افزاي شهري، نه¬تنها از تخريب اراضي زراعي و باغات پيرامون شهر كاسته خواهد شد، بلكه كاهش هزينه هاي اقتصادي هم¬چون هزينه¬هاي آماده¬سازي زمين و هزينه توسعه زيرساخت¬هاي شهري به پيرامون را به¬دنبال خواهد داشت و انتظام فضايي شهري از طريق خروج كاربري¬هاي ناسازگار و بهسازي و نوسازي بافت¬هاي قديمي و غيررسمي شكل خواهد گرفت.

189685

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر فريبرز رييس دانا

برنامه ريزي شهري و منطقه اي

دكتر رضا خيرالدين