كاربست رويكرد شهر خلاق در تدوين راهنماي منظر عيني؛ موردپژوهي محور شمالي_جنوبي شهر شيراز

كارشناسي ارشد

منظر عيني شهري از مهم‌ترين مراجع خوانش شهر و جريانات و فعاليت‌هاي انساني است كه در آن به وقوع مي‌پيوندد. كالبد و عينيت شهرها براي جاي دادن به فعاليت‌ها و رفتارهاي برآمده از ايدئولوژي‌ها طراحي مي‌شوند، پس در طراحي‌شان بايد كيفيات و هنجارهايي لحاظ شود، تا پاسخگوي آن ايدئولوژي و رفتارها باشند. شهر خلاق نيز كه در يك معنا به عنوان تجلي‌گاه و نهاد شكوفايي قشر خلاق معرفي مي‌گردد، بايد در عينيت و منظر خود از كيفياتي برخوردار باشد كه محملي براي تشكيل ساختار خلاقيت و ارتقا قدرت نگرش، تجسم فضايي باشد. در ساختار منظرين شهر خلاق، خيابان و ميدان با ويژگي‌هاي بصري و عيني خاص خود، به عنوان فضاي عمومي شهر، اولين محل كنش‌ها و رفتارهاي كنجكاوانه و مشاركتي شهروندان هستند و نقش اساسي در پرورش خلاقيت رفتاري ساكنان ايفا مي‌كند. لذت تجربه كشف فضاهاي جديد و متنوع، تحريك‌كنندگي محيط طبيعي و انعطاف‌پذيري عملكردها با برخي صفات خلاقيت همانند كنجكاوي، بازي و مشاركت و خيال‌پردازي به شدت در ارتباط است. پس منظر و عينيت شهر بايد به گونه‌اي طراحي شود كه از طريق تحريك احساسات، سبب رشد فكري و رشد اجتماعي شهروندان شود. بهره‌گيري از قابليت‌هاي محيطي مؤثر بر ذهن و رفتار به منظور ارتقاء خلاقيت تنها از طريق تدوين چارچوب طراحي منظر شهري امكان‌پذير است و دستيابي به اين كيفيات و هنجارها و شيوه تحقق آنها از مهم‌ترين سوالات در اين حوزه است. در حوزه روانشناختي استخراج اين كيفيات با رجوع به منابع اصلي روانشناسي محيطي صورت مي‌گيرد. اما در راستاي تكميل مباحث و بررسي همه جانبه موضوع، نگاه به ويژگي‌هاي خاص شهرها و محلات در استخراج كيفيات مطلوب، بسيار مهم و كاربردي است. در اين پژوهش كه از نوع تحقيق و توسعه (Research & Development = R&D) است و با بهره‌گيري از روشي تركيبي (كمي و كيفي)، ضمن تبيين مفاهيم اوليه و پايه موضوع و سپس تبيين و تعريف شهر خلاق و مؤلفه‌هاي بصري آن، از ره‌گذار مداقه در انديشه نظريه‌پردازان و نيز منابع اصلي روانشناسي محيطي و طراحي منظر، كيفيات مترتب بر منظر عيني شهر خلاق در قالب چارچوبي مفهومي استخراج شده و بر آن مبنا منظر خلاق را اين گونه تعريف مي‌كند: «منظر خلاق تبلور خلاقيت و نوآوري، در منظر شهر است، به گونه‌اي كه تحريك‌كنندگي محيط طبيعي و انعطاف‌پذيري عملكردها موجب شكوفايي برخي صفات خلاقيت همانند كنجكاوي و خيال‌پردازي شود». در نهايت جهت تعمق چارچوب نظري حاصله و دستيابي به ابزار تحقق آن، محور شمالي-جنوبي شهر شيراز در محل اتصال دروازه اصلي شهر به بافت تاريخي و قديمي شيراز، به عنوان موردپژوهي انتخاب و كيفيات استخراج شده در آن سنجش وضعيت و تحليل شده و در آخر ضمن ارائه چشم‌انداز و چارچوب طراحي منظر عيني، به ارائه راهنماهاي طراحي منظر عيني محور با رويكرد شهر خلاق رسيده است. واژگان كليدي: «كيفيات منظر عيني»، «منظر عيني شهر خلاق»، «شهر خلاق»، «كيفيات مكاني خلاقيت»، «محور شمالي-جنوبي شهر شيراز».

189772

دانشگاه علم و صنعت ايران

طراحي شهري

دكتر مصطفي بهزادفر