مديريت هوشمند در برنامه ريزي كالبدي شهرها براي مواجهه با زلزله - نمونه موردي منطقه 17 شهرداري تهران

دكتري

اولين گام در تامين ايمني شهرها در برابر مخاطرات طبيعي، شناسايي عوامل خطرساز و تعيين ميزان آسيب‌پذيري اجزا و بافت شهر با استفاده از الگوها و روش‌هاي موجود در اين زمينه است. به كارگيري شيوه مديريت هوشمند در برنامه‌ريزي كالبد شهري مي‌تواند متضمن بهبود مستمر برنامه‌ريزي كالبدي شهر و پاسخي مناسب به تغيير نيازهاي مربوط به ايمن‌سازي و مقابله با بحران‌هاي ناشي از حوادث طبيعي، حاصل از گسترش شهر باشد. هدف پژوهش حاضر، آن است كه بر اساس مطالعات و پژوهش‌هاي انجام شده تأثير الگوي مديريت هوشمند در برابر زمين‌لرزه را از طريق برنامه‌ريزي كالبدي شهر بررسي نموده و نتايج به دست آمده را به عنوان راهبرد و اقدامي مناسب در عرصه شهرسازي (رشته‌هاي برنامه‌ريزي و مديريت شهري) و در مواجهه با بحران زمين‌لرزه ارائه نمايد. بدين منظور، منطقه ۱۷ شهرداري تهران به عنوان محدوده مطالعاتي انتخاب گرديد. اين پژوهش از نوع كاربردي و به لحاظ روش اجرا، از نوع آميخته (كمي و كيفي) مي‌باشد. در ابتدا، شاخص‌هاي موثر بر آسيب‌پذيري در برابر زمين‌لرزه،‌ مورد بازشناسايي و تدوين قرار گرفتند و سپس با مراجعه به آراي خبرگان (روش دلفي) و روش تحليل سلسله مراتبي معكوس (IHWP) اقدام به وزن‌دهي و اولويت‌بندي آنها شد. به منظور تحليل داده‌هاي حاصل از مرحله دوم دلفي، از شيوه تحليل عاملي استفاده گرديد. نقشه آسيب‌پذيري نهايي در منطقه مورد مطالعه بر اساس شاخص‌هاي كالبدي موثر در زمين‌لرزه تهيه شده است، اين شاخص‌ها در آسيب‌پذيري بافت (بر مبناي حداكثر تاثير) از طريق نرم‌افزار ArcGIS, Version 10.1تعيين گرديد. در اين مرحله ﺑﺎ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي بيست و يك گانه و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﻣﺘﯿﺎز ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش IHWP با تقسيم ارزيابي آسيب‌پذيري به 5 مرحله "خيلي كم، كم، متوسط، زياد ، و خيلي زياد" با تمركز بر سناريوي هوشمند مداخله‌پذيري، و در راستاي دستيابي به حد بهينه ايمني،"آسيب‌پذيري خيلي زياد و زياد" به حد"متوسط تا خيلي كم" تغيير يافت. به منظور تعيين ميزان آسيب‌پذيري و به دنبال آن تجزيه و تحليل انواع مداخلات كالبدي در بافت شهري، از نرم‌افزار متلب، استفاده شد. پس از آن،‌ بر اساس رويكرد IDSS اتخاذ تصميمات هوشمند در راستاي كاهش آسيب‌پذيري زمين‌لرزه صورت گرفت. نتايج بيانگر آن است كه به كارگيري مفهوم مديريت هوشمند شهري، تصميم‌گيري براي مداخلات كالبدي به منظور رويارويي با زمين‌لرزه را از قابليت‌هاي خوداصلاحي، انعطاف‌پذيري و منطبق با نيازهاي متغير شهري برخوردار مي‌سازد. همچنين؛ نتايج تحليل عاملي حاكي از آن است كه سه مؤلفه «تطابق‌پذيري»، «انعطاف‌پذيري» و «خود اصلاحي» به ترتيب با بار عاملي (0.876 – 0.853 – 0.805) به عنوان مفاهيم اصلي مديريت هوشمند رتبه بندي شدند. در مقايسه ميان انواع روش‌هاي تعيين مداخلات كالبدي، مي‌توان نتيجه گرفت كه در روش مبتني بر مديريت هوشمند، تشخيص اولويت‌ها (با حداكثر تاثيرگذاري) براي دستيابي به سطح بهينه ايمني بر پايه نظام سلسله مراتبي هوشمند است. در اين پژوهش براي اولين بار ثابت شد كه با اعمال مفاهيم كليدي مديريت هوشمند (تطابق پذيري، انعطاف پذيري و خوداصلاحي) مي توان هر گونه تصميم گيري براي مداخله كالبدي قبل از بحران زمين لرزه را، با كمينه شاخص‌هاي موثر براي كاهش آسيب پذيري پشتيباني نمود. واژه‌هاي كليدي: شهر هوشمند، مديريت هوشمند، برنامه‌ريزي كالبدي، زمين‌لرزه، پشتيبان تصميم‌گيري هوشمند

191641

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر كيومرث حبيبي

شهرسازي

دكتر اسماعيل شيعه