مطالعه تطبيقي و تحليلي كارايي انرژي در حمل‌ و نقل شهري تهران با 105 شهر دنيا بر اساس شاخص هاي ساختار فضايي شهري

كارشناسي ارشد

اهميت يافتن موضوع انرژي و مسائل و تهديدهاي زيست‌محيطي در عرصه جهاني و نيز ذخاير رو به اتمام انرژي تجديدناپذير، جايگاه اين موضوع را در برنامه‌ريزي فضايي بيش از پيش روشن ساخته است. مصرف انرژي در بخش حمل‌ونقل با سرعتي فزاينده در حال افزايش بوده و ردپاي اكولوژيك شديدي از خود برجاي مي‌گذارد. عوامل زيادي در ساختار فضايي شهر بر كارايي انرژي در بخش حمل‌ونقل تاثيرگذار هستند كه مي‌توان آن‌ها را در دو دسته كلي فرم كالبدي و ويژگي‌هاي كاركردي قرار داد. ساختار فضايي شهري بر نحوه رفتارهاي حمل‌ونقلي و ترافيكي افراد نيز تاثيرگذار است به صورتي كه اثر خود را در نحوه گزينش گونه حمل‌ونقلي، مالكيت خودروي شخصي، اهداف سفرها، طول سفرها و... نشان مي‌دهد. در اين پژوهش با بررسي و تحقيق در زمينه اين روابط، به مشخص ساختن نحوه تاثير و ميان‌كنش بين مولفه‌هاي مورد سنجش پژوهش و به عبارتي درك تاثير محيط ساخته شده بر رفتارهاي حمل‌ونقلي و اثر آن در كارايي انرژي در سطح شهر پرداخته شد. پژوهش حاضر از نظر طبقه‌بندي از نوع توسعه‌اي به شمار آمده و به منظور دستيابي به اهداف پژوهش از روش‌هاي تحقيق توصيفي، مطالعه موردي، همسبتگي و روش تطبيقي بهره گرفته شد. روش جمع‌آوري اطلاعات نيز متكي بر روش اسنادي و كتابخانه‌اي و از طريق حصول داده‌هاي ثانويه بوده‌است. جامعه آماري اصلي مورد مطالعه در اين پژوهش، شهر تهران بوده و در جهت انجام روش تطبيقي و بررسي روابط ميان شاخص‌هاي مورد سنجش، تعداد 105 شهر از اقصي‌نقاط جهان با معيارهاي مقايسه‌پذيري، راهنمابودن و شامل‌بودن انتخاب و اطلاعات مربوط به هريك جمع‌آوري گرديد. گسترش شهر تهران در ادوار گذشته بسيار سريع اتفاق افتاده و الگوي اين رشد روزبه‌روز در حال حركت به سوي پراكندگي بيشتر، فواصل دسترسي طولاني‌تر، كارايي و مطلوبيت كمتر حمل‌ونقل عمومي و در نتيجه وابستگي بيشتر به وسايل نقليه شخصي مي‌باشد. اين شرايط در كنار فراتر بودن شمار ساكنين و كاركنان از ظرفيت جمعيتي شهر و شرايط خاص اجتماعي - اقتصادي، روندي را در پيش دارد كه اين شهر را به وضعيتي نامطلوب از لحاظ كارايي انرژي در حمل‌ونقل مي‌كشاند. مالكيت بالاي وسايل نقليه شخصي در تهران در كنار تراكم جمعيتي بالا، توزيع ناهمگون طبقات اجتماعي-اقتصادي، عدالت اجتماعي نازل، سطح امنيت و ايمني ضعيف و پراكنش نامتوازن مراكز كاروفعاليت در سطح شهر، منجر به عدم كارايي و تعادل شبكه دسترسي گشته است. در اين پژوهش، ابتدا تبيين عوامل فضايي موثر در كارايي انرژي در حمل‌ونقل شهري موردنظر قرارگرفته تا به تحليل رابطه ميان اين عناصر با كارايي انرژي در حمل‌ونقل شهري، تعيين جايگاه شهر تهران در عرصه جهاني از اين لحاظ و در نهايت تدوين راهبردها و پيشنهادها به منظور ارتقاء كارايي انرژي در حمل‌ونقل شهر تهران پرداخته شود. تحليل انجام گرفته نشان داد تراكم جمعيتي، شاخص‌هاي اقتصادي و شاخص‌هاي ساختاري شبكه حمل‌ونقل تاثير بيشتري بر تغييرات مولفه‌هاي كاركردي سيستم حمل‌ونقل داشتند. همچنين شهرهاي هم‌رده براي تهران در هر رابطه شناسايي شدند و از آن‌ها به عنوان مبناي مطالعاتي براي الگوبرداري سياستي در بخش نهايي پژوهش بهره گرفته شد.

192591

دانشگاه علم و صنعت ايران

برنامه ريزي شهري

دكتر رضا خيرالدين