اولويت‌بندي كاربري‌هاي جانبي مساجد در محل استقرار آنها نسبت به فضاهاي اصلي عبادت در برنامه‌دهي مساجد منطقه‌اي

دكتري

از مشكلات برنامه‌ريزي فيزيكي مساجد، كمينه‌گرايي و يا بيشينه‌گرايي در انتخاب كاربري‌هاي جانبي است. انتخاب كاربري‌ها در مساجد بايستي بر مبناي اولويتي كه با شرع سازگار است صورت پذيرد كه لازم است با مطالعه ميان‌رشته‌اي به صورت كاربردي در معماري در بيايد تا بر اين مبنا، در انتخاب و استقرار برنامه فيزيكي مساجد، اولويت و ارجحيت هر كاربري نسبت به كاربري ديگر مشخص باشد. بنابراين هدف اصلي پژوهش، اولويت‌گذاري كاربري‌هاي جانبي مساجد منطقه‌اي در محل استقرار آنها در رابطه با فضاهاي اصلي عبادت است كه بر مبناي مفهوم سازگاري يا سنخيت كه يك مفهوم ديني است، صورت خواهد پذيرفت. جهت دستيابي به هدف، در مرحله‌ي نخست به منظور شناسايي معيارهايي براي تعريف مفهوم سازگاري، فتاواي مراجع محترم تقليد در اين باره مورد تحليل محتوا قرار گرفت. سپس جهت سنجش ميزان و علل سازگاري كاربري‌هاي جانبي مختلف در مساجد، پرسشنامه‌اي تنظيم و به جامعه آماري ارايه و با مدل تصميم‌گيري و رتبه‌بندي تاپسيس تحليل شد. در مرحله‌ي دوم طي پرسشنامه‌ي ديگري از خبرگان معماري مسجد خواسته شد كه در مورد جاگذاري كاربري‌هاي جانبي اظهار نظر كنند و جواب‌هاي بدست‌آمده با روش توصيفي-تحليلي و با آزمون خي دو، مورد بررسي قرارگرفت. در مرحله‌ي سوم، اطلاعات بدست آمده در دو مرحله قبل، به روش استدلال منطقي اولويت‌بندي شدند. در اين پژوهش، معيارهاي اصلي تشخيص ميزان سازگاري، دو معيار عدم مزاحمت و عدم منافات با شان مسجد، مورد شناسايي قرار گرفتند و كاربري‌هاي جانبي مساجد به لحاظ ميزان سازگاري با كاربري عبادي به 4 دسته‌ي بسيار سازگار، سازگار، كمي سازگار و ناسازگار درجه‌بندي شدند. نيز در نظرات متخصصين، سه الگوي مسجد خدمتگزار، نيايشي و عبادي-اجتماعي قابل مشاهده است. بر اين مبنا اولويت استقرار كاربري‌هاي جانبي مساجد نسبت به فضاهاي اصلي عبادي، در سه وضعيت استقرار نسبت به فضاهاي اصلي عبادت، به صورت دستنامه كاربردي درآمد. هم چنين مشخص گرديد درجه‌ي بالاي سازگاري دليل بر نزديك‌شدن محل استقرار آن كاربري به كاربري عبادي نيست.

192963

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مهدي حمزه نژاد

معماري

مهندس عبدالحميد نقره كار - دكتر اصغر محمدمرادي