مدلسازي رياضي فرايند‌هاي تصميم گيري يك زنجيره تامين سبز با در نظر گرفتن الزامات دولت و نوآوري سبز‌

كارشناسي ارشد

در اين پژوهش، يك زنجيره تامين كم كربن دو سطحي در نظر گرفته شده است كه شامل توليد كننده، خرده فروش و دولت، به عنوان قدرتمندترين عضو در بازار، مي باشد. توليد كننده در هنگام توليد از تكنولوژي هاي نوين جهت توليد محصولات سازگارتر با محيط زيست استفاده مي كند. تقاضاي بازار وابسته به قيمت خرده فروشي و ميزان درجه سبز بودن محصولات توليد شده مي باشد. در اين پايان نامه، مدل زنجيره تامين كم كربن تحت دو رويكرد بررسي مي شود. در رويكرد اول كه دخالت مستقيم دولت نام دارد، فرايند تصميم گيري اعضا 1) بدون دخالت دولت و 2) با دخالت دولت مدلسازي مي شود. در حالت اول تصميمات بهينه ي اعضا براي قيمت خرده فروشي و ميزان درجه سبز بودن محصولات و نرخ بازيافت محصولات محاسبه مي شود. در حالت دوم، دولت الزامات و استانداردهاي مخصوصي را براي تامين كننده لحاظ مي كند و تامين كننده ملزم به رعايت آنها در طول فرايند مي باشد. در اين حالت دوم، اثر دخالت مستقيم دولت بر فعاليت هاي محيط زيستي اعضا، ميزان بازيافت محصولات و قيمت هاي خرده فروشي بررسي مي شود. تعيين الزامات براي ميزان درجه سبز بودن محصولات توليد كننده با استفاده از بيشينه كردن تابع رفاه اجتماعي معين مي شود، كه به آن تابع هدف دولت نيز گفته مي شود. مدل دخالت مستقيم دولت نشان مي دهد كه سياست گذاري دولت براي ميزان درجه سبز بودن محصولات منجر به توليد محصولاتي سازگارتر با محيط زيست، ميزان بازيافت بيشتر محصولات و افزايش نامحسوس قيمت هاي خرده فروشي مي شود. همچنين پس از مقايسه تغييرات در سود اعضا، مدل دخالت مستقيم دولت نشان مي دهد كه سود توليدكنندگان بسيار حساس به سياست گذاري هاي دولت مي باشد و تحت شرايط خاصي ممكن است دچار افت شديدي شود. از طرف ديگر، سياست گذاري مستقيم دولت، همواره به نفع خرده فروشان مي باشد و در شرايطي منجر به افزايش سود خرده فروشان مي شود. لازم به ذكر است كه در مدل دخالت مستقيم دولت، تصميمات اعضا در حالت هاي متمركز و غير متمركز بررسي شده است. نتايج نشان داد كه سود اعضا در حالت متمركز بيشتر از حالت غير متمركز مي باشد و به منظور منطبق ساختن سود حالت غيرمتمركز بر متمركز، ساختار تسهيم سود با در نظر گرفتن ريسك و قدرت چانه زني اعضا نيز ارائه شده است. در مدل ديگر مورد بررسي، يك زنجيره تامين كم كربن دو سطحي متشكل از يك توليد كننده و دو خرده فروش در نظر گرفته شده است كه در آن براي اولين بار، موضوع عدم تعادل قدرت خرده فروشان در ادبيات سبز به همراه همكاري دولت در فعاليت هاي سبز معرفي شده است. در اين مدل چهار رويكرد شامل 1)تعادل قدرت خرده فروشان بدون همكاري دولت 2) عدم تعادل خرده فروشان بدون همكاري دولت 3) تعادل قدرت خرده فروشان با همكاري دولت 4) عدم تعادل خرده فروشان با همكاري دولت مطالعه شده است. در حالت اول فرض بر اين است كه هريك از خرده فروشان در تصميمات خود (تعيين قيمت خرده فروشي) قدرت برابري دارند. بنابراين پس از اينكه ميزان درجه سبزي محصولات و قيمت عمده فروشي از جانب توليد كننده تعيين شد، خرده فروشان نيز قيمت هاي فروش محصولات را تعيين ميكنند. در حالت دوم، فرض بر اين است كه يكي از خرده فروشان در بازار داراي قدرت بيشتري نسبت به ديگر خرده فروش مي باشد و بنابراين، تعيين كننده اصلي قيمت محصولات است و خرده فروش دوم پيرو تصميمي است كه از جانب خرده فروش اول گرفته مي شود. در اين حالت نيز ساير مانند حالت اول از جانب توليد كننده در رابطه با ميزان سبز بودن محصولات و قيمت عمده فروشي گرفته مي شود. در حالت سوم و چهارم، به بررسي اثرات همكاري دولت در فعاليت هاي نوآورانه ي توليد كننده به منظور كاهش اثرات مضر زيست محيطي محصولات پرداخته شده است و مجددا حالات مختلف ساختار قدرت خرده فروشان مورد بررسي قرار گرفته است. در پايان مشخص گرديد كه تعادل قدرت ميان خرده فروشان در يك بازار، به نفع فعاليت هاي زيست محيطي توليد كننده مي باشد و در اين حالت، دولت مايل به سرمايه گذاري بيشتري در فعاليت هاي تحقيق و توسعه جهت همكاري با توليد كننده مي باشد. همچنين نتايج نشان داده كه وجود تعادل قدرت در ميان خرده فروشان در بازار، منجر به مقادير بيشتري براي تابع هدف دولت، ميزان رفاه اجتماعي، مي شود. از طرفي مشخص گرديد كه در حالت عدم تعادل قدرت خرده فروشان، قيمت فروش محصولات و قيمت عمده فروشي محصولات پايين تر از حالت تعادل قدرت خرده فروشان مي باشد. در نهايت، مدل هاي ارائه شده با استفاده از نرم افزار متمتيكا و گمز مدلسازي و حل شدند و آناليز حساسيت بر روي پارامترهاي كليدي محصولات صورت گرفت تا پيشنهادات مديريتي در رابطه با زنجيره تامين هاي سبز و دخالت دولت در آنها ارائه گردد.

193139

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر سيد جعفر سجادي

لجستيك و زنجيره تامين

دكتر سعيد يعقوبي