مطالعه و بازطراحي كابين راننده‌ قطار با هدف افزايش دقت، ايمني و آسايش بر اساس ‌فرايند طراحي كاربرمحور (UCD)

كارشناسي ارشد

به منظور فراهم آوردن امكاني براي راهبري ايمن و مطمئن لكوموتيوران قطار، بايد تدابيري انديشيد تا ضمن انجام خدمت كاربر، آسايش او نيز در طول سفرهاي طولاني مدت تامين گردد. مجموعه راهبري قطار به سيستم يك لكوموتيو متعلق است و در سطوح بعدي كليه واحدهاي فرماندهي و كنترل سير قطارها را درگير مي نمايد. لكوموتيو، به عنوان كشنده يك قطار نقش محوري و اصلي دارد. اين سيستم، داراي چندين هزار قطعه است كه عمدتا در بخش پيشرانش آن نقش دارند. اما تمام اين موارد در گروي راهبري مناسب قطار است. كابين لكوموتيوران دربردارنده تجهيزات و ادواتي است كه كنترل قطار را توسط راهبر ممكن مي سازد. سالهاست لكوموتيوهاي جنرال موتورز به عضو جدايي ناپذير صنعت حمل و نقل ريلي ايران پيوند خورده اند كه دليل آن، توانايي بالاي اين لكوموتيوها و استهلاك پايين آنهاست اما با گذشت بيش از نيم قرن از شروع به كار آنها در كشور، بسياري از اين لكوموتيوها فرسوده و نياز به بازسازي و بازپيرايي دارند. در پروژه حاضر به منظور رفع نواقص كابين راهبر اين لكوموتيوها، بازطراحي داخلي كابين مورد توجه قرار گرفت. به منظور حصول نتيجه، افزايش دقت، ايمني و آسايش در كابين لكوموتيوران به عنوان هدف اين پروژه تعريف گرديد و براي كسب اطلاعات كافي، ابتدا با انجام مطالعات كتابخانه اي، اطلاعاتي پيرامون روابط كاربر با محيط كابين لكوموتيو جمع آوري شد. با توجه به گستردگي كار بر روي كابين لكوموتيو، تصميم گرفته شد تا ضمن جمع آوري مشكلات اين بخش از قطار به ارائه پيشنهاداتي براي اصلاح و همچنين طراحي يك كابين در مقياس مدلسازي رايانه اي بسنده و تمركز اصلي بر روي اصلي ترين چالش داخل كابين لكوموتيو يعني صندلي راهبر قطار معطوف گردد. همچون بسياري از وسايل نقليه، صندلي راهبر، نقطه كليدي در ارتباط او با محيط پيرامون در حين انجام كار است اما با بررسي صندلي هاي فعلي كه متعلق به همان 50 سال گذشته بوده است، مشخص گرديد طراحي يك صندلي با رعايت شاخص هاي ارگونوميك بسيار ضروري است. به همين دليل و با توجه به درگير بودن بسيار زياد كاربر با اين محصول، متدولوژي طراحي كاربرمحور به عنوان روش اساسي در پيشبرد پروژه انتخاب گرديد. در قالب متدولوژي كاربرمحور و در ادامه مطالعات كتابخانه اي پيرامون فيزيولوژي بدن كاربر در هنگام قرار گرفتن در ايستگاه كار، مطالعات ميداني نيز با حضور در محل كارخانجات راه آهن جمهوري اسلامي ايران و مصاحبه با راهبران قطار صورت پذيرفت. سپس، فهرستي از مشكلات كاربران جمع آوري گرديد و براساس آنها چرخه اول طراحي صورت گرفت. در مرحله بعد و در قالب چرخه دوم طراحي كاربرمحور، طرح ابتدايي به كاربران ارائه گرديد و مجددا توسط اين افراد، ايرادات و پيشنهاداتي استخراج گرديد. در اين بين پژوهشگر با يك لكوموتيوران به صورت دائم در ارتباط بود و هر قدم از طراحي را با وي بررسي نمود. در انتهاي چرخه دوم طراحي كاربرمحور، طراحي نهايي با استفاده از نرم افزارهاي مدلسازي سه بعدي تهيه و سپس در كارگاه تخصصي ساخت صندلي، به توليد رسيد. در اين پژوهش، يك روش مكمل به نام سنسوري ديزاين نيز مورد استفاده قرار گرفت تا مجموع حواس كاربر در ارتباط با زمان حضور در كابين و همچنين تجربه استفاده از صندلي كابين لكوموتيو مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد. واژه‌هاي كليدي: لكوموتيو، صندلي راننده قطار، طراحي كاربرمحور، ارگونومي، قطار

194083

دانشگاه علم و صنعت ايران

طراحي صنعتي

دكتر مهدي خرم