اعتبارسنجي يك مدل عامل‌بنيان مبتني بر مشاهدات بازارآب منطقه مجن

كارشناسي ارشد

هدف اصلي تحقيق حاضر، توسعه مدلي براي شبيه‌سازي مكانيزم و عملكرد يك بازارآب غيررسمي و اعتبارسنجي آن مبتني ‌بر داده‌هاي واقعي منطقه، به منظور بررسي عملكرد يك بازارآب غيررسمي و تأثيرات آن بر منطقه مي‌باشد. اين مدل‌سازي با روش مدل عامل‌بنيان و در محيط نرم افزار NetLogo توسعه يافته است. به‌علت وجود شباهت‌هاي زياد بين بازارآب موجود در منطقه مجن به يك بازار غيررسمي، بازارآب اين منطقه به‌عنوان مطالعه موردي تحقيق حاضر انتخاب گرديد. اهميت ملاحظه‌ي تعاملات اجتماعي در مدل‌سازي بازارآب غيررسمي در مقايسه با بازار رسمي، منجر به توسعه‌ي مدلي براي شبيه‌سازي شبكه‌ي اجتماعي بين حقابه‌داران، با درنظرگيري تعاملات موجود در منطقه شد. در تمامي مراحل مدل‌سازي اين بازار، سعي بر آن بوده ‌است كه با حضور فعال در منطقه و انجام تحقيقات ميداني، بازديد از اراضي كشاورزي و باغات و همچنين مصاحبه با كشاورزان و باغ‌داران در كنار فعاليت پرسش‌نامه‌اي، تمامي روند طراحي سناريو و مدل‌سازي، مطابق با درنظرگرفتن جزئيات واقعي منطقه صورت بپذيرد. اعتبارسنجي مدل‌هاي عامل‌بنيان، به‌دليل عدم اطلاعات در دسترس، معمولاً با چالش‌هايي روبه‌رو است. اين چالش‌ها در مطالعه‌هاي پيشين مدل‌‌سازي‌ عامل‌بنيان بازارآب نيز ملاحظه مي‌شود. اعتبارسنجي قيمت‌هاي مبادلات موقت آب در بازار و همچنين ميزان سطح زيركشت منطقه، به عنوان اعتبارسنجي‌هاي جزئي و كلي مدل، مورد بررسي قرار گرفته است. اين اعتبارسنجي‌ها، با استفاده از معيار نش‌ساتكليف، مبتني ‌بر مشاهدات موجود در منطقه و داده‌هاي بدست آمده از مدل، صورت گرفته است. اين معيار براي اعتبارسنجي‌هاي مذكور، به ترتيب برابر با 78/0 و 83/0 بدست آمده است. از آن‌جا كه مدل‌سازي، شامل شبيه‌سازي شبكه‌هاي اجتماعي براي مبادله‌ي آب است، اين اعداد مبين مورد اعتمادبودن مدل توسعه داده‌ شده، مي‌باشند. واسنجي مدل توسعه ‌داده‌ شده با كمك ابزارهاي BehaviorSearch، كه قابليت كوپل‌شدن با نرم¬افزار NetLogo را دارد و همچنين ابزار Solver، در برنامه Excel انجام شده است. همچنين، با توسعه مدل مذكور، بررسي‌هاي ديگري پيرامون تأثيرات بازارآب بر منطقه‌، شكل‌ گرفته ‌است. با توجه به اين بررسي‌ها، اين نتيجه بدست آمد كه به علت وجود بازارآب در منطقه، ميانگين تعداد افرادي كه قادر به تأمين نيازآبي خود براي آبياري نبوده‌اند، به‌صورت سالانه، از 88 نفر به 55 كاهش يافته است. عملكرد بازار پيرامون جلوگيري از كاهش سطح زيركشت در سال‌هاي نسبتاً كم‌باران نيز مورد توجه واقع شده ‌است؛ به‌نحوي كه در سال‌هاي 1385 تا 1387، با كاهش چشم‌گير بارش، كاهش سطح زيركشت اندك بوده ‌است. مقايسه‌ي عملكرد بازارآب غيررسمي در منطقه با يك بازار رسميِ فرضي نشان داد كه يك بازار غيررسمي مي‌تواند تا حدود 80% عملكرد بازاري رسمي را داشته باشد. همچنين، در اين تحقيق، نقش تعاملات كشاورزان و ‌باغ‌داران در تبادلات حقابه‌ها، بررسي شد و اين نتيجه حاصل گشت كه افزايش تعداد تعاملات در منطقه، تأثير چشم‌گيري در افزايش مبادلات حقابه‌ها دارد. تعاملات در بازار تا جايي مهم و حياتي است كه با افزايش اين تعاملات، ميانگين تعداد كشاورزان زيرخط فقر مي‌تواند تا 25% كاهش مي‌يابد.

195098

دانشگاه علم و صنعت ايران

مديريت منابع آب

دكتر حسين عليزاده