طراحي حرم بقيع با رويكرد معاصر و اسلامي عربي - ايراني

كارشناسي ارشد

در قرآن‌كريم و سيرۀ مستمر مسلمانان، از صدر اسلام تاكنون، مشروعيت، بلكه رجحان بناي بارگاه و ضريح بر قبور صالحان و حرم خواندن آن بارگاه‌ها و نماز و عبادت در آن مكان‌ها تأييد شده است؛ بسياري از صحابه، تابعان و عالمان اهل‌سنت به زيارت قبور پيامبر اسلام(صلي الله عليه وآله) و امامان شيعه(عليهم السلام) و بزرگان دين ‌رفته و به آنان توسل مي‌جسته و در كنار مراقد آنان به عبادت و استغاثه به درگاه خداوند مي‌پرداخته‌اند. مسلمانان از صدر اسلام تاكنون، نسبت به قبور پيامبر اسلام و بزرگان دين، احترام ويژه‌اي قائل بوده‌اند. آنان همواره به عنوان رفتاري مشروع و اسلامي، بارها در آن حرم‌ها حضور ‌يافته و با احترام به آن قبور و توسل به صاحبان آن قبرها به خداوند متعال تقرب مي‌جسته‌اند. در جهان اسلام مخصوصا مذهب شيعه، قبرستان بقيع به عنوان يكي از مهمترين و متبرك ترين مكان هاي جهان خاكي شمرده مي شود و داراي قداست خاصي در بين مسلمانان است. ستم و ظلم هايي كه وهابيون بر مسلمانان روا داشته‌اند، ماجراي يك دوره حكومتي خاص نيست، همچنين تخريب قبور بقيع را نمي توان تنها يك خراب كردن آرامگاه و بناهاي مذهبي قلمداد كرد. در اين سايت، چهار امام از امامان معصومين مذهب شيعه مدفون شده اند كه اين زمين را براي پيشوايان اين مذهب داراي اهميت و ارزش والايي كرده است. ائمه معصومين بقيع تا سال 1220 هجري قمري داراي بارگاه و مقبره اي بودند و تا آن زمان بر روي مزارهاي پيشوايان و ديگر بزرگان اسلام كه در مدينه مدفون بودند گنبدها و بناهايي قرار داشت. در اين طرح با ايجاد وحدتي ميان معماري عربي ايراني، تلاش شده تا پاسخي به تبلور هويت سايت در جهت حفظ ارزش آن صورت گيرد. با وجود آنكه فرقه منحوس وهابيت با هدف تخريب چهره ائمه معصومين (ع) در جهان اسلام و از بين بردن نام و نشان ائمه و مخدوش كردن چهره ي اسلام در بين جهانيان دست به تخريب قبور بقيع زده اند، يكي از هدف اين طرح اين است كه با ساخت مجدد حرم در بقيع، علاوه بر ايجاد التيام در دل ائمه اطهار، معرفي و گسترش مباني دين اسلام و نمايش چهره واقعي آن به مردم جهان ميسر خواهد شد و همچنين، ايجاد فضايي كارآمد با بازخوردي جهاني، جهت گسترش و معرفي دين مبين اسلام به جهانيان و ايجاد مكاني براي نمايش وحدت و اتحاد يكپارچه بين مسلمانان جهان جز اهداف اصلي طرح مي باشد. در روش انجام پژوهش ، شالوده نظري اين پژوهش، مبتني بر منظومه حكمت اسلامي است تا با استناد به اين شالوده، نتايج تحقيق، شايستگي لازم جهت كاربست در معماري اسلامي را داشته باشد. يافته هاي اين تحقيق حاوي راهبردهايي نظري براي رمزپردازي در معماري اسلامي است كه با اتخاذ آنها مي توان هويت اسلامي در آثار معاصر معماري را به نحو مطلوب تري تبلور بخشيد. در راستاي اين طراحي و مطالعات مرتبط لازم است ضمن شناسايي اجمالي مدينه و اوضاع تاريخي و سابقه يثرب ، و در ادامه به شناسايي مدينه از ديدگاه مورخان، جغرافيا، اجتماعي و كالبدي و … پرداخته شود. همچنين جهت شناخت بهتر اقليم عربستان مي بايست مطالعاتي در جهت شناسايي شرايط محيطي و كنترل آن صورت گيرد. . از طرفي با بررسي تطبيقي سياست گذاري هاي معاصر طرح توسعه فضاهاي زيارتگاهي و مقايسه آن ها با يكديگر، به روش ها و حالات مختلف طرح توسعه پرداخته تا بتوان با كمك گيري از آن و بررسي كمي و كيفي طرح هاي توسعه، به يك طرح جامع و بين المللي دست يافت. در اين رساله سعي بر اين است تا با طراحي سايت بقيع و بارگاه و مقبره اي براي پيشوايان مذهب تشيع و ساير بزرگان اين مذهب كه در بقيع دفن هستند، اندكي از مظلوميت و غربت ائمه ي مدفون در بقيع و مذهب شيعه كاسته شود و به ارج و قرب اين مكان متبركه افزون گردد و از آنجاييكه قبرستان بقيع به عنوان يك فضاي متبرك با پيشينه تاريخي بسيار طولاني و شناخته شده در جهان اسلام، مي تواند به عنوان مكاني جهت تبليغ دين اسلام و فضايي در راستاي اتحاد و يكپارچگي مسلمانان در جهان معرفي گردد.

195563

دانشگاه علم و صنعت ايران

معماري فضاهاي آموزشي و فرهنگي

دكتر مهدي حمزه نژاد