شناسايي بازيگران مؤثر شبكه معاملات ارز در سامانه نيما به كمك تحليل شبكه‌هاي اجتماعي

كارشناسي ارشد

نظام يكپارچه معاملات ارزي كه به‌اختصار «نيما» ناميده مي‌شود، بستري است كه با هدف مديريت بازار ارز طراحي و پياده‌سازي شده است. با راه‌اندازي كامل سامانه نيما عمليات ارزي عرضه و تقاضاي تجاري كشور به‌طوركلي از بستر اين سامانه انجام خواهد شد. به‌اين‌ترتيب كه در سمت عرضه، صادركنندگان مي‌توانند ارز حاصل از صادرات خود را بفروشند و در سمت تقاضا، واردكنندگان درخواست خريد ارز نمايند. شناسايي بازيگران مؤثر در هريك از اين بازارها مي‌تواند تأثير مثبتي در سياست‌گذاري‌هاي بازارساز اصلي اين سامانه يعني بانك مركزي داشته باشد. در اين ميان استفاده از ابزارهاي تحليل شبكه‌هاي اجتماعي مي‌تواند راهكار مناسبي براي تحقق اين امر باشد. از آن جا كه در اين شبكه‌ها هريك از بازيگران تنها مي‌تواند يكي از نقش‌هاي "خريدار" يا "فروشنده" ارز را داشته باشد و تنها امكان معامله و ايجاد ارتباط با نقش مقابل وجود دارد، مي‌توان اين شبكه‌ها را شبكه‌هاي دو وجهي ناميد، در نتيجه رويكردهاي معمول شناسايي بازيگران مؤثر براي اين شبكه‌ها قابل‌استفاده نخواهد بود. در مقابل با رويكردهاي استاندارد، ما از يك الگوريتم تصويرسازي وزني براي حل اين مشكل استفاده كرديم. بعد از تصويركردن هريك از دو شبكه عرضه و تقاضاي ارز، چهار شبكه جديد شامل شبكه صادركننده‌هاي فروشنده ارز، صرافي‌هاي خريدار ارز، واردكننده‌هاي خريدار ارز و صرافي‌هاي فروشنده ارز ايجاد مي‌گردد. مي‌دانيم كه به‌منظور ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻘـﺶ ﻣﺤـﻮري در ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎزي مي‌كنند اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي ﻣﺮﮐﺰﯾـﺖ مي‌تواند مناسب باشد؛ لذا ما هم براي شناسايي بازيگران مؤثر در هريك از چهار شبكه مورد بررسي اقدام به محاسبه و تحليل نتايج شاخص‌هاي اصلي پرتكرار در ادبيات كرديم. پاسخ به اين سؤال كه كدام‌يك از شاخص‌هاي محاسبه شده مي‌تواند مهم‌ترين گره‌ها را به ما معرفي كند ميسر نخواهد بود، لذا ما تلاش كرديم به كمك روش تصميم‌گيري تاپسيس مجموعه‌اي از شاخص‌ها را در نظر بگيريم و با دخيل كردن همه‌ي شاخص‌ها گره‌ها را امتيازدهي و رتبه‌بندي نماييم. در نتيجه اجراي الگوريتم يك رتبه‌بندي براي گره‌ها ارائه شد كه بر اساس آن گره‌اي كه بالاترين رتبه را كسب كند مهم‌ترين گره در شبكه مدنظر ما خواهد بود. در نهايت هم‌جهت ارائه پيشنهاداتي به سياست‌گذار، با تحليل و بررسي نتايج رتبه‌بندي، به پرسش‌هايي در مورد بازيگران مؤثر بازار پاسخ داده شد.

195930

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهرداد آقا محمد كرماني

رشته مهندسي صنايع گرايش سيستم‌هاي كلان

سعيد ميرزا محمدي