پهنه بندي خطر سيل با استفاده از روش تصميم گيري چند معياره در حوزه آبخيز ترك آباد اردكان

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش حفاظت آب و خاك

10/22/2021 12:00:00 AM

سيل هر ساله منجر به خسارات جاني و مالي فراواني در سطح جهان مي¬شود. 83 درصد از مساحت كشور داراي اقليم نيمه‌خشك، خشك و فراخشك مي¬باشد و تنها 3/10 درصد از مساحت كشور داراي اقليم مرطوب است. مقدار كم بارش، ريزش فصلي و پراكندگي نامنظم آن ضرورت هر چه بيشتر مديريت سيل را در كشور آشكارتر مي¬سازد. از جمله اقدامات مديريتي كه مي‌تواند نقش به سزايي در كاهش خسارات ناشي از وقوع سيلاب داشته باشد، پهنه‌بندي خطر سيل است. تحقيق حاضر با هدف پهنه‌بندي خطر وقوع سيل در حوزه آبخيز ترك آباد اردكان صورت گرفت. براي انجام تحقيق با بررسي منابع و تحقيقات صورت گرفته در اين زمينه اقدام به انتخاب شاخص‌هاي مهم در پهنه‌بندي خطر سيل حوضه گرديد. شاخص‌هاي كاربري اراضي، زمين‌شناسي، فاصله از آبراهه، درصد شيب، ارتفاع، انحناي زمين، تراكم پوشش گياهي، گروه‌هاي هيدرولوژي خاك و ضريب CN انتخاب گرديد. سپس با استفاده از روش تصميم‌گيري چند معياره AHP اقدام به تهيه ساختار سلسله مراتبي و پرسشنامه براي مقايسه زوجي شاخص¬ها گرديد و با استفاده از نظرات خبرگان و كارشناسان اهميت شاخص¬ها استخراج شد. براي همپوشاني معيارها و زيرمعيارها ابتدا نقشه عضويت فازي زيرمعيارها در نرم‌افزار Arc GIS محاسبه و در وزن‌هاي به دست آمده، ضرب شد. سپس با استفاده از عملگر فازي اومگا (Fuzzy Operation Gamma) در نرم‌افزار ARC GIS لايه‌ها با يكديگر تركيب شده و نقشه نهايي پهنه‌بندي خطر سيل نيز از همپوشاني نقشه معيارها نتيجه شد. نتايج نشان داد كه از بين 9 معيار در نظر گرفته شده براي پهنه‌بندي خطر سيل در حوزه آبخيز ترك آباد، معيارهاي شيب، تراكم پوشش گياهي و فاصله از آبراهه و ارتفاع با وزن‌هاي 21/0، 19/0، 16/0 و 14/0 بيشترين اهميت را به خود اختصاص داده‌اند. همچنين معيارهاي زمين‌شناسي، گروه هيدرولوژي خاك و ضريب CN با وزن‌هاي 03/0، 05/0 و 06/0 داراي كمترين اهميت در پهنه‌بندي خطر سيل منطقه مي‌باشند. همچنين نقشه پهنه‌بندي خطر سيل نشان داد كه 98/6 درصد از حوضه در كلاس خطر خيلي كم، 53/17 درصد در كلاس خطر كم، 02/25 در كلاس خطر متوسط، 19/32 درصد در كلاس خطر زياد و 28/18 درصد حوضه در كلاس خطر سيل خيلي زياد قرار دارند. اين موضوع نشان مي¬دهد، حوزه آبخيز ترك آباد نياز به توجه در خصوص خطر سيل داشته و هرگونه توسعه در اين حوضه با لحاظ وضعيت سيل آن بايستي انجام شود.

206789

دانشگاه اردکان

فتح‌زاده علي , حيات زاده مهدي