ساختاردهي به مساله توسعه سرمايه داري در ايران از منظر تاريخي

ارشد

اين پژوهش نقبي است به تاريخ انديشه توسعه يا در حقيقت «توسعه سرمايه داري» در ايران. مسلما، موضوع «توسعه» به انحاء مختلف، هم از حيث بررسي برنامه هاي 5 ساله و هم از حيث بررسي رفتار نهادهاي سياسي و اقتصادي مرتبط با امر توسعه، از جمله دولت ها، احزاب و مجالس قانون گذاري، مورد واكاوي هاي متعدد قرار گرفته است. اما بي شك جاي پژوهشي مستقل در خصوص انديشه هاي اقتصادي نهفته در پس ذهن متوليان اقتصاد اين كشور در دوره معاصر، خالي است. لذا، هدف از اين پژوهش كشف اين موضوع است كه اصحاب قدرت در ايران، از همان ابتداي آشنايي ما با فرهنگ غرب، چه دركي از پديده هايي مانند ثروت، ترقي، توليد، تجارت، سرمايه، برنامه، رفاه، و غيره داشتند، و چه شد كه خروجي روندهاي مديريتي و برنامه ريزي كشور منجر به ظهور شكل خاصي از سرمايه داري در ايران شد. اين امر با كنكاش در رسائل و كتب بازمانده از آنان و با استفاده از روش تحليل محتوا صورت پذيرفته است. پشتوانه نظري اين پژوهش، رويكرد «ماترياليسم تاريخي» است كه اساسا در زمره رويكردهاي Heterodox يا دگر انديش قرار دارد. تفكر دگر انديش، قائل به ناكارآمدي تفكر اقتصادي جريان اصلي يا همان رويكرد Mainstream، است كه ريشه در انديشه هاي نئوكلاسيك قرن نوزدهم دارد. در رويكرد ماترياليسم تاريخي ، زندگي اجتماعي انسان ها به مثابه منظومه اي در هم تنيده و انداموار از انديشه و عمل براي بازتوليد حيات مادي خود عمل مي كند. لذا امر اقتصادي در ارتباط مستقيم با امر اجتماعي و سياسي است. بر اين اساس، يافته هاي اين پژوهش نشان مي دهد كه انديشه توسعه در ميان سياستگذاران و برنامه ريزان كشور از بدو شكل گيري مبتني بر رويكردي فن سالار و سرمايه سالار جهت توليد ثروت از طريق توليد هرچه بيشتر كالا بوده است. در واقع ضرورت رشد اقتصادي و خلق ثروت به درستي درك شده بود اما در مقابل، روش هايي كه براي خلق وتوزيع ثروت بكار رفته است منجر به رفاه عمومي نشده است. چرا كه اساسا اقتصاد از پديده اي تاريخي – اجتماعي به دانشي كمي تقليل پيدا كرده است. در نتيجه ضروري است كه در مباني نظري امور اقتصادي خصوصا مفهوم توسعه تجديد نظر اساسي صورت گيرد.

207288

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر عطاالله رفيعي آتاني

توسعه اقتصادي و برنامه ريزي

دكتر مهدي عبدالحميد