طراحي مجتمع مسكوني (مسكن درآمد تركيبي) با رويكرد افزايش تعاملات اجتماعي‌

كارشناسي ارشد

اگر بپنداريم كه داشتن سرپناه از جمله اساسي¬ترين نيازهاي آدمي به شمار مي¬رود، بنابراين تأمين مسكن مناسب براي تمامي اقشار جامعه ضرورتي انكارناپذير جلوه مي¬كند اما همواره بسياري از اقشاركم¬درآمد در مرتفع ساختن اين نياز حياتي ناتوانند. در دهه¬هاي گذشته خصوصاً پس از جنگ جهاني دوم دولت¬ها با ساخت مسكن¬هاي حمايتي براي اقشار كم¬درآمد، مانند مسكن اجتماعي، سعي در حل اين معضل داشته¬اند. اما در اواخر قرن 20 ميلادي، پس از دهه¬ها استفاده از مسكن اجتماعي و ديگر اشكال مسكن يارانه¬اي به¬منظور پناه دادن فقرا، محققان نشان دادند كه اين نوع از مسكن به¬دليل زندگي خانواده¬هاي كم¬درآمد در مناطق بسيار فقير، از نظر مالي و منابع، منجر به تمركز فقر و كاهش فرصت¬ زندگي براي كودكان و بزرگسالان و ايجاد محله¬هاي بافت فرسوده¬ي شهري مي¬گردد. از اين¬رو از آن زمان سياست¬هاي نوين طراحي شهري در كشورهاي توسعه¬يافته به¬منظور برطرف كردن مشكلات مرتبط با متمركز شدن افراد محروم در مسكن اجتماعي مانند سطح بالاي جرم، رفتارهاي ضد¬اجتماعي، محروميت و انزواي اجتماعي و ... به¬سمت ايجاد محلاتي با رويكرد اختلاط اجتماعي و ساخت مسكن¬ درآمد تركيبي تغيير پيدا كرد. اما معضلي كه همواره وجود داشته اين است كه تعاملات اجتماعي، به¬عنوان يكي از مهم¬ترين نيازهاي انسان، در چنين مسكن¬هايي بين گروه‌هاي درآمدي مختلف محدود بوده و افراد محروم نتوانسته¬اند از مزاياي چنين تعاملاتي بهره ببرند. اين تحقيق بر آن است تا در راستاي تحول رويكردهاي تأمين مسكن اقشار كم¬درآمد در جهان و رسيدن به مفهوم اختلاط اجتماعي، به بررسي تجربه و برنامه¬هاي ديگر كشورها در اين زمينه بپردازد تا مهم¬ترين مولفه¬ها و شاخص‌هاي مؤثر بر طراحي مسكن درآمد تركيبي و همچنين عوامل مؤثر بر افزايش تعاملات اجتماعي بين اقشار مختلف در چنين مسكن¬هايي را بيابد. روش مورد استفاده در پژوهش حاضر از نوع تركيبي است. در ابتدا با استفاده از روش تحليل محتوا با گردآوري اطلاعات از طريق مطالعات كتابخانه¬اي، و همچنين استفاده از روش دلفي با ارائه پرسشنامه به 15 كارشناس حوزه معماري و شهرسازي، مهم¬ترين شاخص‌هاي مؤثر بر مسكن درآمد تركيبي و تعاملات اجتماعي مشخص گرديد و ساختاري نظام¬مند براي آن¬ها ارائه گرديد. سپس به¬منظور بررسي چگونگي افزايش تعاملات اجتماعي در مسكن درآمد تركيبي و مهم¬ترين عوامل مؤثر بر آن، روش پيمايشي مورد استفاده قرار گرفت. با انتخاب ساكنان مجتمع همسايگي كوير يزد به¬عنوان جمعيت نمونه¬ي بستر پژوهش و نمونه-اي از اختلاط اجتماعي در بافت تاريخي شهر يزد و همچنين پر كردن پرسش¬نامه¬اي پژوهشگر ساخته بر اساس مولفه¬هاي مستخرج از مرور ادبيات موضوع، فرضيات تحقيق با استفاده از آزمون¬هاي همبستگي در نرم¬افزار SPSS مورد بررسي و تحليل قرار گرفت. در نهايت مشخص گرديد كه اگر دهك¬هاي درآمدي پيشنهادي و مشخصات فردي و اجتماعي ساكنين در مسكن درآمد تركيبي، متناسب انتخاب گردد، مي¬تواند ارتقاء تعاملات اجتماعي را در ساختاري كالبدي-اجتماعي براي رسيدن به توسعه¬اي موزون در پي داشته باشد. همچنين خلق فضاهايي به¬منظور افزايش مشاركت ساكنين در فعاليت¬هاي جمعي و امكان مشاركت آنان در تصميم¬گيري¬هاي مديريتي، افزايش امكانات و خدمات رفاهي در مجتمع¬هاي مسكوني، توجه به قوانين مديريتي حاكم، ارائه¬ي راهكارهايي جهت افزايش احساس تعلق ساكنين به محيط زندگي و اجتماع محلي و در نهايت افزايش مجاورت و ادغام فضايي اقشار مختلف مي¬تواند تعاملات آنان را در پي داشته باشد.

207401

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي معماري (گرايش مسكن)

سيد عباس يزانفر / سعيد نوروزيان ملكي