بررسي واژگان غريب در جزء هاي21 تا 25 قرآن كريم با تكيه بر كتابهاي لغات القبائل الواردة قاسم بن سلام و اللغات في القرآن ابنحسنون

اعظم فرجامي

الهيات گرايش علوم قرآن و حديث

كارشناسي ارشد

99/05

چكيده تفسير لغوي واژگان قرآن از رويكردهاي جديد در پژوهشهاي تفسيري و مطالعات قرآني است. در اين پژوهش سي و دو واژهي «غريب القرآن» با توجّه به گزارش قاسم بن سلام و ابنحسنون در جزءهاي 21-25 قرآن با نگاهي نو بررسي ميشوند. روش كار به اين صورت است كه ابتدا واژگان غريب مورد نظر در كتب لغت، غريب القرآن و تفاسير جستجو شده است. كاربرد لغوي لغتشناسان و پس از آن كاربرد قرآني هر لغت همراه با نگاهي دقيق به تفاسير، جداگانه بررسي و در انتها مقايسه ميشوند. اشتقاقات و كاربردهايي كه لغتشناسان براي هر واژه بيان كردند و معاني اصلي و لغوي آنها براساس نظر لغويون بررسي شده است. اين كاربردها و استعمالات و كاربردي كه قرآن از همان واژه داشته است، گاه يكسان و گاه متفاوت است؛ زيرا واژگان قبل از نزول قرآن معاني خاص خود را داشتند كه قرآن برخي را به همان شكل به كار بسته است؛ امّا در موارد زيادي مفهوم جديدي به واژه افزوده است. از سوي ديگر دامنهي تكرار هر واژه در آيات قرآن به صورت دقيق مطالعه شده، و براي بررسي لغوي از منابع كهن لغت كه هنوز از عصر نزول قرآن فاصله زيادي نگرفته، استفاده گرديده است تا مفاهيم نزديك به عصر نزول نابتر به دست آيد. كاربرد قرآن از يك واژه گاه به چندين معنا و مفهوم بازگشت دارد كه سبب شكلگيري واژگان چند معنايي يا وجوه و نظائر در آيات قرآن شده است. هر چند بيشتر اين واژگان چند معنايي به يك معناي اصلي قابل برگشت هستند كه معمولاً اين معناي اصلي از كاربرد لغويان به دست آمده است. دستهبندي كاربردهاي قرآني از يك واژه سبب ميشود بتوان شبكهي معنايي هر واژه را شكل داد و حتي براي واژگان پركاربرد، به چند معناي محدود بسنده كرد. دستهي ديگر از واژگان غريب القرآن واژگان معرّب بودند كه در اين پژوهش ابهامات و ترديدهايي كه در شباهت آنها با واژگان عربي وجود داشت، نشان داده شد. پس از بررسي قرآني و لغوي واژگان به علّت غرابت آنها توجّه داشتيم و برخي علّتها را كه باعث غريب شدن واژهي مورد نظر شده بود، يافتيم. در اين بين «قلّت استعمال»، «تك كاربردي بودن»، «معرّب بودن»، «چند معنايي»، «عدول از معناي رايج» و «اختلاف لهجه» از مهمترين علّتهاي غرابت بودند. روش تحقيق بكار رفته، توصيفي- تحليلي است.

209799

دانشكده ادبيات و علوم انساني

دانشگاه رازی کرمانشاه

مريم رحمتي

اعظم فرجامي