جنبش هاي زيست محيطي؛ عرصهايي جديد در جامعه شناسي سياسي

مسعود اخوان كاظمي

دانشگاه رازي

علوم سياسي گرايش جامعه شناسي سياسي

كارشناسي ارشد

1400/10

جنبشهاي زيست‌محيطي به منظور مقابله با تهديدات ناشي از تخريب محيط ‌زيست و اقدام مستقيم براي حفاظت از محيط ‌زيست، به عنوان يكي از گروههاي اجتماعي تأثيرگذار بر قدرت، از دهۀ 1980 وارد عرصۀ سياست شدند و از همان ابتدا تلاش كردند با استفاده از شيوههاي مسالمت‌آميز و غير مسالمت‌آميز در قالب گروههاي ذينفوذ و احزاب سبز بر سياستهاي محيط زيستي دولتها تأثيرگذار باشند و دولتها نيز متقابلاً تلاش نمودند كه از ظرفيت جنبشهاي زيست‌محيطي براي هدايت و جهت‌دهي به افكار عمومي به منظور حفظ منافع خود استفاده كنند. با اين وجود، نقش و جايگاه جنبشهاي زيست محيطي به عنوان يك نيروي اجتماعي مؤثر، در جامعه شناسي سياسي ناديده گرفته شده و اين جنبشها هنوز به طور جدي بعنوان موضوعاتي قابل مطالعه در حوزۀ جامعه شناسي سياسي مورد تحليل و مطالعه قرار نگرفتهاند. اين رساله، تلاش ميكند تا به اين پرسش پاسخ دهد كه نيروها و جنبشهاي زيست محيطي بعنوان كنشگراني اجتماعي و فعالاني سياسي، چگونه مي‌توانند موضوع مطالعۀ ديسيپلين جامعه شناسي سياسي واقع شوند؟ بر اساس فرضيۀ پژوهش، نيروها و جنبشهاي زيست محيطي بعنوان يك نيروي اجتماعي جديد و بخاطر تلاش در تأثيرگذاري بر عرصۀ قدرت و سياست، عرصۀ جديدي در حوزۀ جامعهشناسي سياسي به وجود آورده‌اند و ميتوانند موضوع مطالعه اين علم واقع شوند. به منظور بررسي سؤال و فرضيه از روش توصيفي-تحليلي و تئوري پلوراليستي قدرت اجتماعي رابرت دال استفاده ميشود. براساس تئوري پلوراليستي قدرت اجتماعي رابرت دال در جامعه‌شناسي سياسي، گروههاي اجتماعي مختلف بر اساس ميزان برخورداري از منابع قدرت، ميتوانند در حوزۀ سياست تأثيرگذار باشند و توانايي مطالبۀ خواستههاي خود و تبديل آن به سياست-هاي عملي را داشته باشند. از اينرو، همواره رابطه‌اي دو طرفه ميان قدرت دولت و كارگزاران حكومتي با گروهها و نيروهاي اجتماعي برقرار است. يافته هاي پژوهش نشان مي دهند كه براساس عملكرد جنبشهاي زيست ‌محيطي و بر مبناي تئوري پلوراليستي قدرت اجتماعي رابرت دال، ميتوان جنبش‌هاي زيست محيطي را به عنوان يكي از گروههاي اجتماعي تأثيرگذار در حوزۀ سياست و قدرت، در جامعه‌شناسي سياسي مورد بررسي قرار داد و نشان داد كه اين گـروهها با استفاده از روشهاي دموكراتيك، در قالب گروههاي ذينفوذ و احـزاب سبز، ميتوانند حاكميتهاي سياسي را با چالشهايي جدي مواجه ‌سازند و سياستهاي دولتها را در جهت بهبود وضعيت محيط‌زيست تحت تأثير و جهت‌ دهي خود قـرار دهند و دولتها نيز با به رسميت شناختن و تقويت جنبشهاي زيست‌ محيطي تلاش ميكنند از ظرفيت آنها براي اهداف سياسي و اجتماعي خود استفاده كنند.

210224

دانشكده علوم اجتماعي

دانشگاه رازی کرمانشاه

محمد ابوالفتحي، محمد باقر خرمشاد

مسعود اخوان كاظمي