غربالگري براي تحمل به تنش شوري در لاين‌هاي خويش‌آميخته نوتركيب (RILs) حاصل از تلاقي بين‌گونه‌اي و بخشي از ژرم‌پلاسم جهاني گلرنگ در كشت پاييزه

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

چكيده تنش شوري يكي از مهمترين تنش‌هاي غير زيستي است كه نقش بسيار مهمي در كاهش عملكرد گياهان دارد. اين آزمايش براي پي‌بردن به تأثير تنش شوري بر روي صفات مورفولوژيك و زراعي، روي 49 ژنوتيپ نوتركيب حاصل از تلاقي‌هاي بين گونه‌اي گياه گلرنگ (Carthamus tinctorius L) (مطالعه اول) و همچنين 100 ژنوتيپ از ژرم پلاسم جهاني گلرنگ زراعي (مطالعه دوم)، در مزرعه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه صنعتي اصفهان، واقع در لورك نجف آباد در سال زراعي 98-99 انجام شد. ژنوتيپ‌ها در دو محيط تنش شوري و عدم تنش شوري به صورت طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي بررسي شدند. نتايج مطالعه اول نشان داد كه تنوع ژنتيكي بالايي بين لاين¬هاي نوتركيب براي تحمل به تنش شوري و صفات زراعي و مرفولوژيك وجود دارد. بيش‌ترين مقدار وراثت‌پذيري عمومي در شرايط عدم تنش شوري مربوط به صفات وزن صد‌دانه(42/71 درصد) و پس از آن ارتفاع بوته(93/66 درصد) مي‌باشد. وراثت‌پذيري عمومي در محيط تنش شوري براي صفات درصد روغن دانه با 22/75 درصد و ارتفاع بوته با 63/60 درصد در بالاترين ميزان قرار داشت. تنش شوري باعث كاهش صفات وزن غوزه در بوته، وزن صد دانه، عملكرد دانه در بوته و ارتفاع گياه گرديد. بيش‌ترين درصد كاهش مربوط به صفت عملكرد دانه در بوته به مقدار 53/54 درصد كاهش و كم‌ترين درصد كاهش مربوط به صفت ارتفاع با 9/5 درصد كاهش مي‌باشد. شاخص تحمل به تنش با صفاتي همچون وزن صد‌دانه، روز تا رسيدگي، روز تا 50% گلدهي و درصد روغن دانه همبستگي مثبتي نشان داده‌است. شاخص پايداري نيز با درصد روغن همبستگي معني‌داري دارد. در محيط تنش شوري صفت قطر غوزه با صفاتي همچون وزن غوزه، وزن صد‌دانه و عملكرد دانه در بوته همبستگي بالا و معني‌داري داشته‌است.به منظور بررسي همزمان كليه صفات بررسي شده و شاخص‌هاي تحمل به تنش و پايداري عملكرد از مولفه¬هاي اصلي براي انتخاب بر اساس جميع صفات استفاده شد و لاين-هاي برتر معرفي شدند.نتايج مطالعه دوم نشان داد كه تنوع بسيار بالايي در ژرم پلاسم جهاني مورد مطالعه از لحاظ كليه صفات و تحمل به تنش شوري وجود داشت. وجود ارقام خارجي با عملكرد بالا و متحمل به تنش نشان داد كه ارقام خارجي به عنوان مخزن ژني مفيد براي اصلاح عملكرد، تحمل به تنش خشكي و اصلاح برخي ويژگيهاي نامطلوب ارقام داخلي (نظير ديررسي و پابلندي) سودمند مي‌باشند. بر اساس نتايج رقم G96 از كرمانشاه از نظر شاخص پايداري عملكرد YSI (داراي كمترين تغييرات از محيط نرمال به تنش) بهترين بود. از طرف ديگر، رقمG52 از آمريكا را مي‌توان متحملترين به تنش شوري از نظر شاخص STI (بيشترين عملكرد همزمان در هر دو محيط) معرفي گرديد. دو رقم G90 از كرمان و G96 از كرمانشاه در هر دو محيط تنش و عدم تنش شوري بالاترين درصد روغن دانه را به خود اختصاص داده‌اند. از آنجايي كه گلرنگ زراعي و خويشاوندان نزديك آن در دامنه جغرافيايي گسترده از شرق تا غرب دنيا و بويژه ايران پراكنده شده است كه در برخي از اين مناطق به‌دليل دارا بودن شرايط اقليمي خاص احتمال تكامل نمونه‌هاي ويژه وجود دارد، نتايج اين مطالعه مي تواند در به‌نژادي ساير صفات نيز در آينده مورد استفاده قرار گيرد.

212229

ژنتيك و به‌نژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

فرشيد نور بخش، حسين اهتمام

محمد مهدي مجيدي، قدرت اله سعيدي