واكنش ارقام و لاين ‌هاي نوتركيب حاصل از تلاقي بين گونه‌اي گلرنگ به بيماري بوته ميري فوزاريومي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

چكيده گياه گلرنگ با نام علميL. Carthamus tinctorius ، جزء گياهان تيره Asteraceae گياهي يكساله، و سازگار با شرايط آب و هوايي كشور، در بين دانه هاي روغني از جايگاه ويژه اي برخوردار است. خصوصيات مطلوب خاص اين گياه نظير قدرت سازگاري بالا، تحمل به سرما، پايين بودن نياز آبي و مقاومت نسبي به خشكي به دليل داشتن ريشه هاي عميق، تحمل نسبي به شوري، كيفيت بالاي روغن، آن را به عنوان گياه روغني با ارزش مطرح نموده است. مهمترين مناطق توليد اين محصول در ايران، استان اصفهان است. ارقام Soffe و kose بيشترين سطح زيركشت را در استان اصفهان دارا مي باشند. يكي از مشكلات اساسي كشت گلرنگ، بوته ميري ناشي از پوسيدگي هاي طوقه و ريشه بر اثر حمله قارچ ها مي باشد،كه نهايتاً باعث كاهش عملكرد محصول مي شوند. مطالعه براي تعيين گونه هاي بيماري‌زا و عوامل اصلي پوسيدگي گلرنگ طي سال هاي گذشته نشان داده است كه اين عوامل در حال تغيير هستند. بنابراين جهت تعيين عوامل بيماري زاي مولد پوسيدگي ريشه و طوقه گلرنگ و ارزيابي گلخانه اي مقاومت در ژرم پلاسم جهاني گلرنگ زراعي و ارقام و لاين هاي خالص نوتركيب حاصل از تلاقي بين گونه اي نسبت به بيماري بوته‌ميري فوزاريومي اين پِژوهش انجام گرفت. نمونه ‌برداري از مرداد ماه 1399 تا شهريور ماه1400 از مزارع گلرنگ آلوده استان اصفهان شامل شهرستان هاي برخوار، مباركه، اردستان و هرند انجام شد. بررسي ها نشان دادكه عامل بيماري Fusarium solani مي‌باشد. به منظور تاييد مولكولي گونه جداسازي شده، از جفت آغازگر ITS5/ITS4 در واكنش PCR استفاده شد. تكثير ناحيه ژن DNA ريبوزومي و بررسي توالي ها نشان داد، گونه شناسايي شده با توالي گونه هاي مشابه در بانك اطلاعاتي ژنوم تشابه قابل توجهي دارد. آزمون بيماري زايي در شرايط آزمايشگاه و گلخانه اي، بيماري زايي جدايه‌هاي شناسايي شده را اثبات كرد و جدايه با بيماريزايي بيشتر جهت ادامه پژوهش انتخاب شد. تعداد56 ژنوتيپ گلرنگ شامل لاين¬هاي حاصل از تلاقي بين گونه اي و نيز تعدادي از ارقام داخلي و خارجي به منظور بررسي واكنش آنها به بيماري بوته‌ ميري فوزاريومي در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار در شرايط گلخانه مورد ارزيابي قرار گرفتند. آلودگي مصنوعي در گلخانه با قرار دادن دانه‌هاي گندم حاوي مايه قارچ در كنار طوقه گياهچه هاي چهار تا شش برگي انجام شد. بعد از دو ماه عكس العمل بوته ها نسبت به بيماري با اندازه گيري صفاتي مانند: درصد مرگ و مير، طول منطقه نكروز در ريشه، تعداد بوته زنده، وزن خشك ريشه، وزن خشك هوايي، ارتفاع ساقه، قطر ساقه ارزيابي شد. نتايج آزمايش نشان داد بين ميانگين طول زخم روي ريشه و تعداد بوته هاي زنده در گلخانه همبستگي منفي بالايي وجود داشت. بر اساس نمودار تجزيه كلاستر ژنوتيپ ها به پنج گروه (مقاوم، نسبتاً مقاوم، متحمل، نسبتاً حساس، حساس) تفكيك شدند. مقاومترين ژنوتيپ ها به بيماري به ترتيب Padideh، والد وحشي O، Golmehr، ، والد وحشي P ، و با ميانگين طول نكروز 13/1، 53/1، 2، 13/2، 13/2، 3/2، 93/2 ميلي متر و ميانگين درصد مرگ ومير 67/6، 33/13، 67/6، 33/13، 67/6، 33/13، 67/6 بودند. ژنوتيپ هاي Kose، ، ، ، با ميانگين طول نكروز 1/13، 5/12، 43/12، 83/11، 73/11 ميلي‌متر و ميانگين درصد مرگ ومير 60، 60، 67/66، 67/66، 67/66 بعنوان ژنوتيپ هاي حساس ارزيابي شدند. از آنجايي كه گونه وحشي والد C. palaestinus) P ( و برخي ژنوتيپهاي حاصل از تلاقي بين گونه اي آن داراي بيشترين درصد زنده ماني و كمترين طول نكروزه شدن و درصد مرگ و مير بودند و از طرفي اين گونه شبيه ترين گونه از نظر صفات زراعي به گونه اهلي است، استفاده از اين گونه و لاينهاي حاصل از تلاقي بين گونه اي آن براي ايجاد ارقام مقاوم به بيماري توصيه مي شود.

212311

بيماري شناسي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

محمدمهدي مجيدي

قدرت اله سعيدي ، امير مساح

بهرام شريف نبي