سنجش توان اكولوژيك براي حضور گياهان دارويي-اقتصادي با استفاده از روش‌هاي يادگيري ماشين(مطالعه موردي: شهرستان اردكان)

علوم و مهندسي محيط زيست گرايش ارزيابي و آمايش سرزمين

7/12/2022 12:00:00 AM

كشور ايران به دليل شرايط اكولوژيك خاص خود، رويشگاه بسياري از گياهاني است كه اندام‌هاي آن‌ها داراي اثر بخشي دارويي براي انسان و دام مي‌باشد. كه از آن‌ها تحت عنوان گياهان دارويي نام برده مي‌شود. با آشكار شدگي تغييرات اقليمي و كاهش منابع طبيعي، سوق به سمت برداشت گياهان دارويي و استفاده از ويژگي‌هاي اكولوژيك مناطق گرم و خشك داخل كشور رويكردي براي جايگزيني با كشت‌هاي پرآب شده است. با آگاهي بيشتر از شرايط زيستگاهي و گستره زيستگاه مطلوب امكان شناسايي و استفاده از زيستگاه‌هاي مطلوب براي گونه فراهم خواهد شد. بنابراين هدف از اين مطالعه شناسايي رويشگاه گياهان دارويي در شهرستان اردكان مي‌باشد. با اين هدف، از ميان گياهان دارويي قابل برداشت در سطح شهرستان، دو گونه آويشن و آنغوزه انتخاب شدند. براي بررسي محدوده توزيع گونه‌ها ابتدا نقاط حضور اين گونه‌ها جمع‌آوري شد. سپس ميانگين سيلت، رس، ماسه، نيتروژن و تراكم كربن آلي در عمق 5 تا 15 سانتي‌متري در كنار متغيرهاي توپوگرافي و بادخيزي و پوشش گياهي به عنوان متغيرهاي رويشگاهي مد نظر قرار گرفتند. مدلسازي با استفاده از مدل‌‌‌هاي درخت طبقه بندي و رگرسيون (CART)، جنگل تصادفي (RF)، درخت چندگانه جمع‌شدني (TreeNET) و رگرسيون لجستيك (LR) انجام گرفت. مدل همادي بر اساس ميانگين وزني بر پايه معيار AUC ايجاد گرديد. و اعتبار مدل‌هاي مورد استفاده بر اساس معيارهاي حساسيت، ويژگي، طبقه‌بندي صحيح، طبقه بندي اشتباه و معيار AUC محاسبه گرديد سپس با استفاده از اعمال حد آستانه زيستگاه مطلوب گونه محاسبه گرديد. تخمين ارزش اقتصادي آويشن و آنغوزه در رويشگاه‌هاي طبيعي بر اساس واحد وزن در هكتار انجام گرفت. كه اين عمل با محاسبه مقداري زيستگاهي به ازاي نقاط حضور داخل محدوده حد آستانه (TSS) انجام گرفت. تمام معيارها به نقشه بولين تبديل شدند و عمل روي‌هم‌گذاري انجام گرفت و با محاسبه مساحت به دست آمده به هكتار و تخمين هر وزني در هر هكتار ارزش ريالي رويشگاه‌هاي مطلوب كمي شد. نتايج نشان داد كه متغيرهاي توپوگرافي به نسبت معيارهاي خاك نقش مهم‌تري در توزيع گونه‌هاي مورد مطالعه داشته و از ميان متغيرهاي مربوط به خاك، نيتروژن خاك به نسبت ساير متغيرها نقش مهم‌تري دارد. وسعت رويشگاه آويشن 25/103681 هكتار و رويشگاه مطلوب آنغوزه 75/66518 هكتار تخمين زده شد. بر مبناي وزن قابل برداشت از هر هكتار از زيستگاه طبيعي مطلوب نتايج نشان مي‌دهد كه استحصال صمغ آنغوزه در سطح مراتع استان ارزش بيشتري را دارد. نتايج حاصل از اين مطالعه مي‌تواند در راستاي شناسايي صحيح كيفيت زيستگاه گونه‌ها در سطح شهرستان مناسب عمل كرده و براي اجراي برنامه‌هاي اقتصادي بر پايه گياهان دارويي مفيد واقع شود. در پيش بيني توزيع آويشن نتايج نشان داده كه مدل CART به نسبت ساير مدل‌ها با قدرت بالاتري به پيش‌بيني زيستگاه پرداخته است.

214261

دانشگاه اردکان

مروتي مريم morovati maryam , كرمي پيمان karami payman