اثرات تنش خشكي و فلز مس بر صفات مورفوفيزيولوژيك و متابوليت هاي ثانويه در گياه شاهتره (Fumaria parviflora)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

منابع طبيعي

دكتري

غلظت زياد مس (Cu) مي¬تواند براي گياهان بسيار سمي باشد. تنش خشكي نيز به عنوان يك تنش مهم محيطي در نظر گرفته مي¬شود، زيرا باعث تغييرات مورفوفيزيولوژيك در گياهان مي¬گردد. در اين مطالعه اثرات منفرد و تركيبي غلظت¬هاي مختلف مس در خاك (0، 50، 150، 300 و 400 ميلي¬گرم در كيلو¬گرم) و تنش‌هاي خشكي مختلف (بدون تنش، متوسط و شديد) را روي صفات مختلف رويشي، تجمع مس (در ريشه، اندام هوايي و مواد گياهي حاصل از تقطير)، محتواي اسانس ، عملكرد دانه، رنگدانه‌هاي فتوسنتزي، محتواي آنتوسيانين، محتواي كل فنل و فلاونوئيد، فعاليت آنتي¬اكسيداني، پرولين و ميزان كربوهيدرات¬هاي محلول و ميزان مالون¬دي آلدهيد در شرايط گلخانه و مزرعه بررسي شده است. در شرايط ميداني بذرهاي گياه شاهتره از چهار ناحيه (Z1، Z2، Z3 و Z4) واقع در دو منطقه معدني (عسكري و رابر) استان كرمان جمع‌آوري شدند. تنش¬هاي خشكي و مس، هر دو به طور مستقل و تركيبي، رشد گياه را با كاهش پارامترهاي مختلف رشد رويشي سركوب كردند و باعث فعال شدن سيستم دفاعي گياه شاهتره شدند. اثر غلظت 50 ميلي¬گرم در كيلو گرم مس بر تنش خشكي، در صفات ريخت¬شناسي، عملكرد دانه، رنگدانه‌هاي فتوسنتزي، پرولين و محتواي آنتوسيانين كاهشي بود. در غلظت 150 ميلي¬گرم در كيلو¬گرم مس، اثر مس بر تنش خشكي در پارامترهاي رشد، عملكرد دانه، رنگدانه¬هاي فتوسنتزي، محتواي كل فنل، محتواي كل فلاونوئيد و ميزان مالون¬دي¬آلدهيد بي‌اثر بود در حالي كه در محتويات پرولين، ميزان كربوهيدرات¬هاي محلول و محتواي آنتوسيانين اثر فزاينده¬اي بر تنش خشكي داشت. اثر متقابل تنش مس و خشكي نشان داد كه در غلظت¬هاي 300 و 400 ميلي¬گرم در كيلوگرم، مس اثر افزاينده¬اي در حضور تنش خشكي براي صفات پرولين، محتواي آنتوسيانين، محتواي كل فنل، محتواي كل فلاونوئيد، فعاليت آنتي¬اكسيداني و ميزان مالون¬دي¬آلدهيد و اثر كاهشي بر ميزان كربوهيدرات¬هاي محلول داشت. همچنين روي پارامترهاي رشد، عملكرد دانه و رنگدانه¬هاي فتوسنتزي بي اثر بود. در شرايط تنش خشكي متوسط، گياه شاهتره با استفاده از مكانيسم¬هاي دفاعي توانست تا غلظت 150 ميلي¬گرم در كيلو¬گرم مس، تنش را تحمل كند و پارامترهاي رشد اندام هوايي، عملكرد دانه و رنگدانه¬هاي فتوسنتزي كمي كمتر از شاهد بود. همچنين بيشترين بازده محتواي اسانس (56/0 درصد حجمي در وزن) با اعمال 150 ميلي¬گرم در كيلوگرم مس در شرايط تنش خشكي متوسط در مناطق Z3 و Z4 به دست آمد. در مواد گياهي باقيمانده از تقطير، غلظت مس تقريباً مشابه غلظت آن در اندام¬هوايي قبل از فرآيند تقطير بود. بنابراين براي استفاده دارويي از اندام هوايي و محتواي اسانس گياه شاهتره توصيه مي¬شود كه اين گياه در شرايط خشكي متوسط در خاك¬هاي تحت تنش با حداكثر غلظت 150 ميلي¬گرم در كيلوگرم مس كشت شود. همچنين نواحي با غلظت زياد مس (Z3 و Z4) در مناطق معدني مورد مطالعه نسبت به تنش¬هاي زياد مس مقاوم¬تر بودند و عملكرد دانه، عملكرد رشد و درصد محتواي اسانس زيادتري نسبت به نواحي با غلظت كمتر مس (Z1 و Z2 ) نشان دادند كه نشان دهنده اين بود كه در طول زمان گياهان رشد كرده در نواحي Z3 و Z4 كه مقاومت كمتري داشتند از بين رفته و به تدريج گياهان مقاوم يك اكوتيپ تشكيل داده¬اند كه مي¬توانند غلظت¬هاي زياد مس را بهتر تحمل كنند. به همين دليل پيشنهاد مي¬شود كه براي كشت گياه دارويي شاهتره در مناطق با تنش مس، بذر اين گياه از مناطق با غلظت زياد مس (300 و 400 ميلي¬گرم در كيلوگرم مس )جمع آوري شود.

214741

علوم مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

كبري مهدويان

علي محمد مير محمدي ميبدي، محسن سليماني، عبدالرحمان محمد خاني

محمد رضا وهابي، پوراندخت گلكار