بررسي فقهي و حقوقي تعيين حقوق و منافع به عنوان مهريه

فقه و مباني حقوق اسلامي

9/18/2022 12:00:00 AM

مهريه در نظام حقوقي خانواده از جايگاه ويژه اي برخوردار است و به عنوان يكي از حقوق مالي زوجه در جريان ازدواج است. اين نوشتار پس از بررسي ماهيت مهريه از ديدگاه فقه و حقوق اماميه به موضوع صحت و يا عدم صحت قرار گرفتن حقوق و منافع به عنوان مهريه و بيان ديدگاه ها و استدلال هاي مخالفان و موافقان مي‌پردازد و در نهايت نظريه مختار را به صورت استدلالي ارائه خواهد كرد. نظريه مختار با توجه به نظر مشهور فقهاي اماميه اين است كه ايشان نكاح را از عقود معاوضي نمي‌دانند و بر اين عقيده‌ و باوراند كه مهريه مانند عوض در عقود نيست و بزرگاني هم‌چون شيخ طوسي(ره) آن را هبه‌اي ويژه از سوي خداوند متعال مي‌دانند (يعني عطيه‌ي و هديه‌اي كه بدون عوض و با رضايت قلبي به كسي داده مي‌شود) كه خداوند پرداخت آن را بر زوج واجب گردانيده است (شيخ طوسي، 1413، ص109). به عبارتي ديگر مهريه يا «صداق» يك هبه، كاملاً محض و بدون عوض است و شايد با همين ملاحظه است كه قرآن مجيد ميفرمايد: «فَإِن طِبْنَ لَكُمْ عَن شَيْءٍ مِنْهُ نَفْساً فَكُلُوهُ هَنِيئاً مَرِيئاً». يعني اگر زنان بخشي از آن را از روي طيب نفس به شما برگردانند، نوش جان و گواراي تان باد (سوره نساء، آيه 4). از اين تعبير هم ميتوان فهميد كه مهريه، «هبه» غير معوض است و الّا با برگرداندن تمام يا قسمتي از آن، به همان نسبت از عوض آن هم بايد برگردانده شود؛ پس از نظر قرآن مجيد هم چيستي و ماهيت مهريه يا صداق را هبه و هديه بودن محض تشكيل ميدهد و جز آن، هيچ عنصر ديگري در آن دخيل نميباشد. مشهور فقهاي اماميه براي اثبات ادعاي خويش مبني بر جواز قرار گرفتن حقوق و منافع به عنوان مهريه به ادله‌اي هم چون آيات از جمله داستان حضرت موسي و ازدواج ايشان به دختر حضرت شعيب ( سوره قصص، آيه 27 ) و روايات (زني كه توسط پيامبر اكرم(ص) مهريه‌ا‌ش آموزش قرآن كريم قرار گرفت) و دلايل عقلي و قواعد فقهي هم‌چون قاعده سلطنت، قاعده اتلاف و تسبيب، قاعده احترام مال مسلمان، قاعده لاضرر، قاعده يد استناد نموده و در نهايت بعد از بررسي اين ادله بيان نمودند كه في الجمله مي‌توان حقوق و منافع را به عنوان مهريه قرار داد و تمام احكام مترتب بر مهريه در مورد حقوق و منافعي كه به عنوان مهريه قرار مي‌گيرند نيزجاري نمود.

218682

دانشگاه اردکان

غفوري چرخابي حسين