عنوان
تنوع صفات مرتبط با رشد و تركيبات اسانس در نتاج نسل اول خودگشني گياه سنبله نيش‌دار
نويسنده اصلي
حيدري، سارا
محل تحصيل
اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان
رشته تحصيلي
كشاورزي
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
سنبله نيش‌دار (Stachys setifera) يكي از گياهان دارويي خانواده نعناع (Lamiaceae) با خواص درماني است كه در برخي از نقاط ايران رويش دارد. گياهان جنس Stachys به طور طبيعي دگرگرده‌افشان هستند، با اين حال، خودگرده‌افشاني با توليد لاين‌هاي اينبرد با حداقل پسروي ناشي از خودزادآوري نقش مهمي در بهبود جمعيت گياهان دارويي داشته و به تثبيت برخي از صفات مورفولوژيكي و فيتوشيميايي كمك مي‌كند. به منظور بررسي تأثير خودگرده‌افشاني و آزادگرده‌افشاني بر صفات مرتبط با رشد و محتواي اسانس اين گياه، تحقيقي بر پايه طرح بلوك كامل تصادفي با استفاده از 10 ژنوتيپ جمع‌آوري شده از استان‌هاي اصفهان، همدان، چهارمحال و بختياري، تهران و مازندران با سه تكرار انجام شد. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه بين ژنوتيپ‌ها براي همه صفات اختلاف بسيار معني‌داري وجود داشت. همچنين براي تمامي صفات اندازه‌گيري شده بين ژنوتيپ‌هاي حاصل از خودگرده‌افشاني و ژنوتيپ‌هاي حاصل از آزادگرده‌افشاني به‌صورت مجزا تفاوت معني‌داري مشاهده شد، درحالي‌كه اختلاف بين جمعيت‌هاي حاصل از آزادگرده‌افشاني در مقابل جمعيت‌هاي حاصل از خودگرده‌افشاني براي اكثر صفات معني‌دار نبود. از طرفي خويش‌آميزي داراي آثار مثبت در وزن دانه در همه ژنوتيپ‌هاي مورد مطالعه بود. در مقابل، خودگرده‌افشاني به كاهش تعداد دانه در بوته تمامي ژنوتيپ‌هاي مورد مطالعه انجاميد. لازم به ذكر است كه ژنوتيپ‌ها پاسخ متفاوتي به خويش‌آميزي از لحاظ ساير صفات داشتند كه نشان دهنده اثر متقابل ژنوتيپ گياه با نوع نظام گرده‌افشاني است. به‌طوري كه خويش‌آميزي آثاري كاهنده در ژنوتيپ شهرآب براي اكثر صفات (به جز سطح برگ و وزن صد دانه و محتواي اسانس) داشت. در مقابل اكثر صفات (به جز تعداد گلچه و تعداد دانه و نسبت وزن برگ خشك به بوته خشك) در ژنوتيپ دستگرد افزايش نشان داد. تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي بر اساس همه صفات مورد مطالعه توانست ژنوتيپ‌هاي خودگرده‌افشان را از ژنوتيپ‌هاي آزادگرده‌افشان جدا كند. كروماتوگرافي گازي با شناسايي 15 تركيب اسانس، ژرانيول، هگزا دكانوئيك اسيد، لينالول، تترا دكانوئيك اسيد و ژرانيل استات را به عنوان تركيبات اصلي شناسايي كرد. خودگرده‌افشاني به‌دليل آثار احتمالي ناشي از خويش‌آميزي، واكنش متفاوتي در ژنوتيپ‌ها از لحاظ تركيبات اسانس ايجاد كرد، با اين حال دو تركيب اصلي لينالول و ژرانيول در ژنوتيپ رودهن به‌صورت معني‌داري افزايش يافت. ژنوتيپ گرم‌دره در اثر خويش‌آميزي براي تركيب ژرانيول بيشترين پيشرفت را داشت. همچنين بيشترين ميزان لينالول در ژنوتيپ آزادگرده‌افشان و خودگشن دستگرد مشاهده شد. به نظر مي‌رسد با توجه به تنوع ژنتيكي موجود از نظر صفات رويشي، زايشي و همچنين توليد بذر و اسانس اين گياه، امكان اصلاح اين گياه از طريق خودگشني و همچنين تلاقي درون گونه‌اي وجود دارد.
كلمات كليدي: سنبله نيش‌دار، خودگشني، پسروي ناشي از خويش‌آميزي، پيشرفت ژنتيكي
شماره ركورد
218938
گرايش رشته تحصيلي
ژنتيك و به نژادي گياهي
دانشكده
مهندسي برق و كامپيوتر
دانشگاه
دانشگاه صنعتي اصفهان