مكان گزيني كاشت اسپرسي همداني (Hedysarum criniferum Boiss) بر اساس عوامل اكولوژيك با استفاده از مدل فازي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

منابع طبيعي

دكتري

چكيده حضور گونه¬هاي گياهي در يك رويشگاه خاص با شناخت دامنه اكولوژيك گونه و تعيين شرايط رويشگاهي آن¬ها قابل پيش¬بيني است. در اين مطالعه مطلوبيت رويشگاه گونه در معرض خطر اسپرسي همداني(Hedysarum criniferum Boiss.) در هشت رويشگاه طبيعي در ايران با استفاده از منطق فازي بررسي شد. سپس پتانسيل و كارايي روش فازي در پيش¬بيني مطلوبيت رويشگاه گونه اسپرسي همداني با ارزيابي ميزان موفقيت كاشت بذر گونه در مناطق با تناسب¬هاي مختلف ارزيابي شد. در اين راستا، 24 متغير محيطي (خاك، اقليم و فيزيوگرافي) مربوط به هشت رويشگاه طبيعي و درصد ¬پوشش گونه گياهي مورد مطالعه اندازه¬گيري شدند. همچنين عكس¬العمل اين گونه نسبت به اين متغيرهاي محيطي با استفاده از مدل eHOF بررسي شد. بررسي و گروه¬بندي پارامترهاي محيطي با استفاده از روش فاصله مساوي و ارزش¬گذاري آن¬ها بر اساس منطق فازي انجام شد. به منظور تعيين مهم¬ترين عوامل محيطي موثر بر پراكنش گونه و همچنين عكس¬العمل گونه به عوامل محيطي بترتيب با استفاده از تحليل مولفه¬هاي اصلي (PCA) و Generalized Linear Model بررسي شد. سپس شرايط بهينه رشد و محدوده بردباري گونه مورد مطالعه نسبت به عوامل محيطي تعيين و هر يك از اين محدوده¬ها به 11 كلاس با ارزش فازي تقسيم و توابع فازي عوامل محيطي ايجاد شد. به منظور صحت¬سنجي و آزمون مدل فازي، سه منطقه كه گونه مطالعاتي در آن وجود نداشت انتخاب شد و عوامل خاك، اقليم و توپوگرافي اين مناطق بررسي و مطلوبيت فازي آن¬ها تعيين شد و ميزان موفقيت جوانه¬زني و طول رشد جوانه¬ها در اين رويشگاه¬ها به عنوان معياري براي صحت¬سنجي مطلوبيت استفاده شد. بر اساس نتايج PCA، منيزيم، پتاسيم، كلسيم و pH به عنوان عوامل خاكي و سرعت باد و حداقل دما به عنوان عوامل اقليمي و شيب و همچنين ارتفاع به عنوان عوامل فيزيوگرافي بيشترين ميزان تأثير بر پراكنش H. criniferum داشتند. بر اساس نتايج مدل eHOF، احتمال حضور گونه H. criniferum نسبت به متغيرهاي بارش و ارتفاع رفتار افزايشي و با متغيرهاي متوسط دماي ساليانه، كمينه دماي ساليانه و سنگريزه رفتار كاهشي نشان داد، در حاليكه ويژگي¬هاي مورد بررسي اين گونه به pH رفتار سينوسي را نشان داد. نتايج صحت¬سنجي مدل فازي نشان داد كه طول نهال¬ها و درصد جوانه¬زني در رويشگاه با مطلوبيت فازي 6/0 داراي اختلاف معني¬داري با دو منطقه ديگر با تناسب 5/0 و 3/0 بود (p < 0.05). همچنين طول جوانه¬ها با مطلوبيت پيش¬بيني¬شده همبستگي بالا و معني¬دار داشتند (R2 = 82%). روش بكار¬رفته در اين مطالعه مي¬تواند براي پيش¬بيني رويشگاه مطلوب ساير گونه¬هاي در معرض خطر در اكوسيستم¬هاي مختلف نيز استفاده شود. نتايج كاشت گونه نشان داد كه تيمار دوره آبياري بر طول نشاء¬هاي جوانه¬زده و درصد جوانه¬زني گونه اسپرسي همداني تاثير معني¬داري داشت (%5 = α)، به طوريكه بيشترين درصد جوانه¬زني و ارتفاع نشاء¬هاي جوانه¬زده در دوره آبياري 7 روزه مشاهده شد. در طول اين دوره آبياري به طور متوسط ارتفاع نشاء¬ها 93/4 سانتي¬متر و جوانه¬زني بذر 77/77 درصد برآورد شد. روش بكار¬رفته در اين مطالعه مي تواند در تعيين شرايط بهينه ساير گونه¬هاي در معرض خطر در اكوسيستم¬هاي مختلف استفاده شود.

220424

علوم مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان