مدل سازي توسعه اكوتوريسم در راستاي هم افزايي گردشگري و حفاظت با رويكرد ديناميك سيستمي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

محيط زيست

دكتري

در راستاي دست¬يابي به مهم‌ترين هدف اكوتوريسم (حفاظت از منابع طبيعي)، در اين مطالعه، شهرستان فريدونشهر به‌عنوان يكي از چشم¬اندازهاي كوهستاني بكر در استان اصفهان بر اساس طيف¬طبيعي طبقه‌بندي شد. براي اين منظور، ابتدا 9 معيار كليدي در دو خوشه انساني و طبيعي انتخاب شد و سپس نقشه‌هاي آن‌ها در محيط نرم افزار GIS با توجه به شاخص¬هاي اكوتوريسم تهيه شد. وزن دهي به اين شاخص‌ها توسط روش BWM انجام شد و طبق اين وزن‌دهي، خوشه طبيعي از ديد متخصصان، وزن بالاتري را نسبت به خوشه انساني به خود اختصاص داد و از بين معيارهاي طبيعي نيز بالاترين امتياز به امكان مشاهده حيات‌وحش تعلق گرفت. سپس وزن‌هاي حاصله با استفاده از روش WLC، در معيارهاي انتخابي ضرب شدند و با تلفيق نقشه معيارهاي استاندارد شده، نقشه نهايي طبيعي¬بودن در 5 طبقه به دست آمد. براي اعتبارسنجي نقشه تهيه شده، از آناليز حساسيت استفاده شد و اعتبار نقشه طيف طبيعي بررسي گرديد. نتايج آناليز حساسيت، نشان دهنده سازگاري بالاي مكاني نقشه طبيعي تهيه شده بود. بر اساس نتايج به دست آمده، حدود 60 درصد شهرستان فريدونشهر، بكر است و قسمت اعظم اين مناطق بكر در بخش‌هاي غربي شهرستان به دليل دوري از جاده‌هاي اصلي و شيب‌هاي تند متمركز شده است. در ادامه پرسشنامه‌اي به‌صورت آنلاين تهيه گرديد تا اطلاعات مربوط به گردشگران اين منطقه تهيه گردد و گردشگران متناسب با سطح آگاهي و نيازهاي توسعه‌اي گروه‌بندي شوند. سپس ظرفيت برد اجتماعي و فيزيكي گردشگري براي هريك از اين گروه‌ها محاسبه شد. در ادامه پرسشنامه ديگري جهت سنجش ميزان آگاهي محيط¬زيستي جامعه ميزبان و فرهنگ پذيرش گردشگر تهيه گرديد و به‌صورت حضوري توسط جامعه ميزبان تكميل گرديد. سپس با توجه به اطلاعات جمع¬آوري شده از پرسشنامه‌ها و نقشه طيف طبيعي آماده‌شده، عناصر كليدي جهت مدل‌سازي ديناميكي منطقه مورد مطالعه در بازه زماني 2010-2020 تعيين گرديدند و 4 زيرسيستم گردشگري، حفاظت از منابع طبيعي، مردم محلي و اقتصاد گردشگري مشخص شدند. بدين منظور ابتدا مدل‌سازي كيفي (فرضيه‌هاي ديناميكي و نمودارهاي علي- معلولي) و سپس مدل‌سازي كمي (نمودارهاي حالت-جريان و معادله نويسي) براي زيرسيستم‌هاي مختلف انجام شد و در نهايت اعتبار مدل تهيه شده با استفاده از پارامترهاي آماري و برخي آزمون‌هاي اعتبارسنجي تأييد شد. سپس با استفاده از آناليز حساسيت، پارامترها¬ي موثر جهت طراحي سناريو تعيين گرديدند. نتايج آناليز حساسيت نشان داد كه مدل نسبت به پارامترهاي نرخ ورود گردشگر سخت، طول مدت اقامت گردشگر سخت، تبديل مراتع به زمين¬هاي كشاورزي و چراي دام، حساسيت قابل توجهي دارد. لذا با تغيير پارامترهاي موردنظر به همراه بعضي ديگر پارامترها، 5 سناريو تعريف گرديد. تحليل سناريوهاي طراحي شده نشان داد كه در صورت ادامه روند كنوني، كاهش چشم¬گيري در طبيعي¬بودن مقاصد گردشگري فريدونشهر اتفاق خواهد افتاد، ضمن اينكه جمعيت مردم محلي نيز روند نزولي سريعي را طي خواهد كرد. لذا در سناريوهاي واقع¬بينانه 3 و 4، با كاهش اندكي در عوامل تخريب منابع طبيعي و افزايش ورود گردشگر سخت و سرمايه¬گذاري جهت افزايش اقامت اين گروه، مي¬توان روند فعلي از دست رفتن جاذبه¬هاي طبيعي را كندتر كرد و از طريق افزايش درآمد و اشتغال گردشگري، زمينه مهاجرت معكوس بوميان منطقه را فراهم كرد.

220693

آمايش محيط زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان