بررسي تحليل مكاني و زماني بين خشكسالي هواشناسي و هيدرولوژيك (دشت جيرفت)

10/14/2023 12:00:00 AM

خشكسالي، پديده¬اي پيچيده كه با تغييرات آب و هوايي تشديد مي¬شود و عواملي مانند افزايش دماي جهاني مرتبط با تغييرات اقليمي، الگوهاي بارش و فرآيندهاي چرخه آب را تحت تأثير قرار مي¬دهد كه در نهايت وقوع و شدت خشكسالي را تشديد مي¬كند. براي مقابله موثر و سازگاري با اين چالش¬ها، شناسايي عوامل اقليمي غالب كه منجر به رويدادهاي خشكسالي مي¬شود، بسيار مهم است، بنابراين ضرورت دارد كه با استفاده از برخي شاخص¬ها تغييرات وضعيت آب و هوايي را بررسي كرد. در تحقيق حاضر باهدف بررسي اثرات خشكسالي طي يك دوره آماري 24 ساله در دشت جيرفت با استفاده از محاسبه شاخص خشكسالي هواشناسي SPI و دوره آماري 23 ساله شاخص هيدرولوژيك SDI در مقياس¬هاي زماني 3، 6، 9، 12، 18، 24 و 48 ماهه و بررسي رابطه بين اين دو نوع خشكسالي انجام شده است. براي اين منظور اطلاعات اقليمي (بارش) ايستگاه¬هاي چشمه¬شاه، دهرود، دروغگوئيه، قلعه-ريگي، جيرفت، كهنك¬شيباني، كناروئيه، ميانده، سغدر و زارين در دوره آماري مشترك از سال 1375 تا 1399، ايستگاه¬هاي هيدرومتري دهرود، قلعه¬ريگي، حسين¬آباد، كهنك¬شيباني، كناروئيه، كلدان و زارين با دوره آماري از سال 1372 تا 1395 استفاده شده است. براي تهيه نقشه وضعيت خشكي دشت جيرفت از روش¬هاي زمين آماري استفاده شد كه بر اساس مقدار خطاي بدست آمده روش IDW براي نشان دادن پراكنش خشكسالي در منطقه مناسب بود؛ در نهايت براي تعيين ارتباط بين خشكسالي و همچنين براي تحليل مكاني و زماني خشكسالي و تعيين روند از آزمون آماري من-كندال استفاده گرديد، نتايج شاخص SPI در دوره كوتاه مدت و بلند مدت نشان داد كه در ايستگاه¬هاي هواشناسي در سال¬هاي (1379، 1380، 1383، 1385، 1387، 1395، 1396 و 1397) خشكسالي خيلي شديد اتفاق افتاده است كه بر اساس طبقه¬بندي شاخص SPI مقدار بارش در اين سال-ها خيلي كمتر از نرمال بوده است در مقابل آن نتايج شاخص SDI براي ايستگاه¬هاي هيدرومتري نشان داد كه در سال¬هاي 1372، 1382، 1383، 1386، 1387 و 1389 و ماه¬هاي اسفند، آذر و مرداد جرياني كمتر از نرمال داشته است و داراي دوره خشك بودند. براي نشان دادن ارتباط بين دو شاخص از آزمون هبستگي پيرسون استفاده شد كه نشان داد كه بيشترين همبستگي بين مقياس¬هاي زماني 12، 24 و 48 ماهه وجود دارد، و نشان داد كه در همه ايستگاه¬ها ارتباطي بين شاخص خشكسالي هواشناسي و هيدرولوژيكي وجود ندارد، به عبارتي زماني كه خشكسالي هيدرولوژيكي وجود داشته است شاخص خشكسالي هواشناسي شرايط ديگري را نشان داده است. بر اساس نمودارها مشخص است كه در اين ايستگاه¬ها دوره¬هاي خشك ايستگاه¬هاي باران¬سنجي با دبي اختلاف دارند. يكي از دلايل اين اختلافات منشأ گرفتن جريانات در بالادست ايستگاه¬هاي هيدرومتري است كه باعث ايجاد جرياني پايه مي¬شود با توجه به نتايج روند تغييرات شاخص¬هاي SPI و SDI مشخص شد كه ايستگاه¬هاي موجود در دو سطح 95/0 و 99/0 با مقدار Z كمتر -مساوي 08/2- داراي اختلاف معناداري با يكديگر هستند. بطور كلي مي¬توان نتيجه گرفت كه تغييرات جريان رودخانه در منطقه پس از تأخير زماني از شرايط بارش در منطقه تأثير مي¬پذيرد.

227456

دانشگاه اردکان

حيات زاده مهدي hayatzadeh mehdi , فتوحي فيروزآباد فرزانه fotouhi farzaneh