عنوان
فرهنگ توصيفي اصطلاحات نظامي و معماري در فتوحات گيتي‌ستان
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
ايران در عصر صفوي و به‌ويژه دوران پادشاهي شاه‌عباس اوّل كشوري در اوج عظمت و اقتدار بوده است. در اين دوره، در زمينه‌هاي گوناگون تغييراتي ساختاري در حكومت اعمال مي‌شود. ادبيات اين دوره، كه آن را با عنوان سبك هندي مي‌شناسيم، بسيار بحث‌انگيز است و نظرات گوناگوني دربارۀ آن ارائه شده است. عده‌اي معتقدند كه ادبيات در اين دوره به انحطاط و سستي كشيده شده است و عده‌اي ديگر ادبيات اين دوره را مقدمه و الگويي براي آثار بزرگ دوران بعد مي‌دانند. در اين دوره دستاوردهاي بزرگي، به‌ويژه در زمينۀ تاريخ‌نگاري، داريم.
يكي از كتاب‌هاي تاريخ‌نگاري اين دوره منظومه‌اي نويافته با عنوان فتوحات گيتي‌ستان است كه در شرح زندگاني شاه‌عباس اوّل و در قالب مثنوي سروده شده است. سرايندۀ اين منظومه سيد احمد حسيني خليفه است. مطالعه و بررسي اين كتاب در حوزه‌هاي مختلفي ازجمله تاريخ شاه‌عباس اوّل، مطالعات مرتبط با فرهنگ مردم، مسائل سياسي و اجتماعي مي‌تواند مفيد باشد. باتوجه‌به اينكه بخش عمده‌اي از تاريخ‌نويسي دورۀ صفوي شامل توصيف صحنه‌هاي جنگ، فتوحات پادشاهان و دلاوري‌هاي ايشان است، فتوحات گيتي‌ستان نيز از اين قاعده مستثني نيست و شرح جنگ‌هاي شاه‌عباس و فتوحات وي بخش عمده‌اي از اين منظومه را در برمي‌گيرد. بنابراين، مطالعۀ آن براي آشنايي با ساختار نظامي صفوي اهميت زيادي دارد. هم‌چنين، بخشي از ابيات اين منظومه شامل توصيف اصفهان، بناهاي ساخته‌شده در آن و ويژگي‌هاي اين شهر است. تغيير پايتخت از قزوين به اصفهان در دوران پادشاهي شاه‌عباس اوّل توجه‌ها را به خود معطوف كرد. اصفهان در اين دوره در نگاه همگان پايتختي سلطنتي دانسته مي‌شد. اين امر سبب شد كه تعريف و توصيف اصفهان در آثار مكتوب دورۀ صفوي، مانند سفرنامه‌ها، تاريخ‌نگاري‌ها، اشعار و شهرآشوب‌ها، وارد شود.
فتوحات گيتي‌ستان واژگان و اصطلاحات نظامي و معماري فراواني را در برمي‌گيرد و پژوهش دربارۀ اين كتاب ما را با بسياري از مفاهيم و اصطلاحات نظامي و معماري عصر صفوي آشنا مي‌كند. نگارنده در اين پايان‌نامه با بررسي متن، استخراج واژگان و اصطلاحات نظامي و معماري و بررسي آن‌ها در لغت‌نامه‌ها، فرهنگ‌ها و ديگر كتاب‌هاي هم‌عصر، درمجموع 180 واژه و اصطلاح نظامي و معماري استخراج كرده و به اطلاعات تازه‌اي دربارۀ بعضي از واژگان و اصطلاحات رسيده است. هم‌چنين، شواهدي نو و متفاوت براي واژه‌هاي مذكور در لغت‌نامه‌ها يافته است. روش تحقيق در اين پايان‌نامه به شيوۀ نقد و تحليل داده‌ها و با ابزار كتاب‌خانه‌اي بوده است.
شماره ركورد
227572
دانشگاه
دانشگاه اصفهان
رشته تحصيلي
زبان و ادبيات فارسي
استاد راهنما
محسن محمدي فشاركي