وضعيت پتاسيم در برخي از خاكهاي شهرستان مريوان و ارتباط آن با كاني‌شناسي رسي و مواد مادري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مديريت منابع خاك

كارشناسي ارشد

مديريت صحيح مواد مغذي خاك براي حفظ حاصلخيزي آن جهت توليد عملكرد اقتصادي ضروري است. در بين عناصر غذايي ضروري، پتاسيم يكي از مهمترين عناصر تغذيه‌اي بوده و جايگاه اين عنصر در رشد و توسعه گياهان بسيار مهم است. ﻣﻘﺪﺍﺭ ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ﻛﻞ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺩﺭ ﺍﻛﺜﺮ ﺧﺎﻙﻫﺎﻱ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﻚ ﻭ ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﺑﻪ ﻭﻳﮋﻩ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﻣﻘﺪﺍﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﻟﻴﻜﻦ ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻧﺎﭼﻴﺰﻱ ﺍﺯ آن ﺩﺭ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ قرار ميگيرد. شناخت كامل تغييرات مكاني شكل‌هايي متفاوت پتاسيم در خاكها جهت مديريت صحيح تغذيه‌اي اين عنصر غذايي نيازي مبرم است. لذا، اين پژوهش با اهداف: (1) ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻭﺿﻌﻴﺖ شكل‌هايي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ، (2) ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻛﺎﺭﺑﺮﻱ ﺍﺭﺍﺿﻲ ﺑﺮ ﻣﻴﺰﺍﻥ شكل‌هايي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ، (3) ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺑﻴﻦ ﻣﻴﺰﺍﻥ شكل‌هايي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ و برخي از مهمترين خصوصيات خاكها و (4) بررسي تغييرات عمقي و مكاني شكل‌هايي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ در خاكهاي مورد مطالعه و شناخت عوامل تاثيرگذار بر آنها ﺩﺭ ﺧﺎﻙﻫﺎﻱ اطراف ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻥ ﻣﺮﻳﻮﺍﻥ در استان كردستان به عنوان يكي از قطب‌هاي كشاورزي مهم غرب ايران انجام شد. محدوده مورد پژوهش با مساحت حدود 10000 هكتار با ابعاد10 ×10 كيلومتر در شمال درياچه زريبار در شهرستان مريوان با رژيم رطوبتي و حرارتي به ترتيب زريك و مزيك قرار دارد. منطقه در ابعاد 1×1 كيلومتر شبكه‌بندي گرديد و نمونه‌برداري به شكل تصادفي و مركب در داخل هريك از مربع‌ها از عمق صفر تا 20 سانتي‌متري انجام شد. جمعاً تعداد100 نمونه مركب به اين روش جمع‌آوري شد كه 48 نمونه از آن مربوط به كاربري ديم، 28 نمونه ازكاربري آبي،12 نمونه از كاربري مرتع و 11 نمونه ديگر متعلق به كاربري جنگل بود. علاوه بر اين، از افق‌هاي ژنتيكي 8 پروفيل خاك داراي مواد مادري متفاوت در منطقه نمونه‌برداي شد. غلظت شكل‌هاي متفاوت پتاسيم شامل محلول، تبادلي، غيرتبادلي و كل و برخي از مهمترين ويژگيهاي خاكهاي سطحي و عمقي شامل بافت، هدايت الكتريكي، اسيديته، ظرفيت تبادل كاتيوني، ميزان كربنات كلسيم معادل و ميزان مواد آلي با روشهاي مرسوم اندازه‌گيري شد. بعلاوه، كاني‌شناسي بخش رس تعدادي از نمونه خاكهاي منطقه پس از انجام تيمارهاي لازم و تفكيك بخش رس با استفاده از دستگاه پراش‌سنج پرتو ايكس بررسي شد. همچنين، نقشه تغييرات مكاني شكلهاي متفاوت پتاسيم در خاكهاي مورد مطالعه با رسم تغييرنماها، برازش مدلهاي مناسب و ميانيابي با استفاده از روش كريحينگ ترسيم گرديد. نتايج نشان داد كه بعلت شوري بسيار پايين خاكها ناشي از بارندگي نسبتا بالاي منطقه پتاسيم محلول بخش فوق‌العاده جزئي از كل پتاسيم خاكها (متوسط 8.5 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) را شامل ميشود و در كاربري كشت آبي مقداري بيشتر از ساير كاربري‌هاست. همچنين، مقدار پتاسيم قابل جذب (متوسط 537 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) در تمام خاكهاي مورد مطالعه بسيار بالاتر از حداقل مورد نياز بوده و تفاوت معني‌داري در كاربري‌هاي متفاوت ندارد. بخش اعظم پتاسيم قابل جذب را پتاسيم تبادلي (متوسط 528 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) تشكيل ميدهد. بخش عمده پتاسيم كل خاكها را مجموع پتاسيم غيرتبادلي و ساختماني (با متوسط حدود 4300 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) تشكيل ميدهند كه نشان ميدهد خاكهاي مورد مطالعه ذخيره بسيار خوبي از اين عنصر غذايي دارند. مقدار مجموع پتاسيم غيرتبادلي و ساختماني در خاكهاي جنگلي بيشتر از ساير كاربري‌ها است كه به نظر ميرسد ناشي از نوع مواد مادري باشد. مقدار متوسط پتاسيم كل در خاكهاي مورد مطالعه 4838ميلي‌گرم بر كيلوگرم بوده و در خاكهاي جنگلي بيشتر از ساير كاربريهاست. تغييرات عمقي غلظت شكل‌هاي متفاوت پتاسيم در پروفيلهاي مورد مطالعه نيز نشان داد كه در عمده موارد غلظت در سطح حداكثر بوده با عمق كاهش ميابد و در اعماق پاييني نسبتا ثابت ميماند. اين موضوع احتمالا ناشي از جذب پتاسيم توسط گياهان از اعماق پائين‌تر و بازگشت آنها به اعماق بالايي پس از اضافه‌شدن بقاياي گياهي ميباشد. ضرايب همبستگي نشان دادند كه تمام شكل‌هاي پتاسيم به‌جز پتاسيم محلول، با درصد شن رابطه منفي و با درصد رس رابطه مثبت و معني‌داري دارند. كاني‌شناسي بخش رس نشان داد كه غالب خاك‌هاي منطقه داراي كاني‌هاي پتاسيم‌دار از جمله ايليت و فلدسپارپتاسيم و غيرپتاسيمي از جمله كوارتز، كائولينيت، كلريت، و مقدار كمي اسمكتيت هستند. نقشه‌هاي كريجينگ نشان دادند كه پتاسيم غيرتبادلي و ساختماني و كل، وابسته به مواد مادري، بيشترين مقدار را در نواحي جنوب غربي تا مناطق مركزي دارند.

229702

منابع خاك و ارزيابي اراضي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان