معنويت پژوهي در منظومه فكري دكتر ديناني

كارشناسي ارشد

يكي از مسايل بنيادي در حوزه علوم انساني از جمله فلسفه، عرفان، الهيات و همچنين امروزه در روانشناسي و علوم تربيتي مسئلۀ معنويت است. معنويت در واقع كوششي براي پركردن خلأ معنا در زندگي بشر بويژه انسان مدرن مي باشد. اما در اين مسئله رويكردهاي مختلفي وجود دارد و تعاريف متفاوتي از ماهيت و چيستي معنويت ارائه شده است. اين پژوهش به بررسي چيستي معنويت و گسترۀ افق آن، همچنين آثار فردي و اجتماعي اش در منظومۀ فكري دكتر ديناني مي پردازد. استاد غلامحسين ابراهيمي ديناني، فيلسوف و حكيم مسلمان معاصر، از شاگردان برجسته علامه طباطبايي محسوب مي شوند. در ديدگاه ايشان، انسان به محض اينكه انديشيدن به منشأ هستي و خويشتن را آغاز كرد، پا در وادي بي كران معنويت نهاده است. وي، تنها راه سلوك را "تعقل" و معبدِ حقيقي را "عقل" مي دانند. از اين رو نوشتار حاضر مي كوشد به سبك مسئله محور و با روش توصيفي- تحليلي از نوع استنتاجي به اين موضوع بپردازد. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد كه معنويتِ مد نظر استاد ديناني نه منحصر در شريعت خاصي است، چنان كه پيروان ظاهري مسلك اديان معتقدند و نه به مثابه اخلاق منهاي دين است، آن طور كه انديشمندان سكولار ارائه مي دهند. معنويت از ديدگاه دكتر ديناني، مساوق عالم معني است؛ كه امري نامتناهي و تشكيكي بوده و بالاترين مرتبه آن در ارتباط و پيوند با حق تبارك و تعالي تحقق مي يابد. نتيجه ديگري كه از پژوهش حاضر به دست مي آيد، معطوف به نسبت عقلانيت و معنويت در انديشه ايشان است. از آنجا كه معنويت، تعالي و فرا رفتن از عالم ماده و گام نهادن در وادي بي نهايتِ معنا و عالم حضور است، طريقي جز عقل و آگاهي ندارد. چرا كه عقل نيز همچون معنا، امري فراحسي و باطني است؛ لذا بر اساس سنخيت وجودي بين اين دو، دكتر ديناني معنويت را جلوه اي از عقلانيت مي دانند. طبق اين تلقي هر نوع تعريفي از معنويت از قبيل عرفان هاي نو ظهور و غيره كه با عقل، ناساز گار باشد، باطل بوده و انسان را به سر منزل مقصود نخواهد رساند. معنويت صرفا با تكيه بر عقلانيت مي تواند انسان را از كثرت انگاري و دوئيت ها به عالم وحدت كه وادي صلح و آرامش است، رهنمون گرداند. در اين جهان بيني مي توان عشق و معنويت را نيز مساوق دانست. چرا كه همان طور كه معنويت فرا رفتن از كثرات و رسيدن به وحدت است، عشق نيز گذشتنِ عاشق از خود و فاني شدن در معشوق و در نتيجه به وحدت رسيدن است.

229718

دانشگاه اصفهان

فلسفه و كلام اسلامي

مهدي گنجور