تاثير مديريت كودي بر توزيع سيمپلاستي و آپوپلاستي روي در برگ و ريشه و بهبود ارزش تغذيه‌اي گندم

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

حاصلخيزي و زيست فناوري خاك

دكتري

كمبود روي يك مشكل تغذيه‌اي رايج در سراسر جهان و گندم مهم‌ترين تامين كننده غذاي بخش عظيمي از مردم كره زمين است. روي نقش قابل توجهي در توليد عملكرد گندم دارد و كاهش دسترسي به روي موجب كاهش شديد عملكرد دانه گندم مي‌گردد. اين پژوهش به‌منظور بررسي اثر مديريت كودي بر توزيع سيمپلاستي و آپوپلاستي روي در برگ و ريشه و بهبود ارزش تغذيه‌اي گندم انجام شد. تيمارها شامل كاربرد منابع مختلف كود روي، محلول‌پاشي سولفات روي و Zn-EDTA هر يك به تنهايي و همراه با اوره، كمپلكس‌هاي روي-گليسين [Zn(Gly)2]، روي-ليزين [Zn(Lys)2]، روي-متيونين [Zn(Met)2]در دو نوبت، اوايل رشد (پنجه زني) و 15 روز پس از مرحله اول (زمان قبل از ظهور ساقه) با غلظت سه در هزار روي و دو در هزار اوره، همچنين كاربرد خاكي سولفات روي با غلظت‌هاي يك و دو ميلي‌گرم روي بركيلوگرم خاك (كه در زمان كشت اعمال گرديد)، شاهد (عدم مصرف روي) بر روي دو رقم گندم پيشتاز (روي كارا) و الوند (روي ناكارا) بود كه به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار در سال 1402-1401 در گلخانه پژوهشي موسسۀ تحقيقاتي خاك و آب كشور در كرج اجرا شد. نتايج نشان داد محلول‌پاشي سولفات روي همراه با اوره منجر به افزايش 65/3 برابري غلظت روي ريشه در رقم پيشتاز نسبت به شاهد شد. در رقم الوند محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين افزايش 38/2 و 84/1 برابري غلظت روي ريشه نسبت به محلول‌پاشي با كمپلكس‌هاي روي-ليزين و روي-گليسين را به همراه داشت. غلظت روي در آپوپلاست ريشه به طور قابل توجهي بيشتر از غلظت روي سيمپلاستي بود. غلظت روي در آپوپلاست ريشه با كاربرد انواع منابع مختلف كود روي به طور معني‌داري افزايش پيدا كرد و اثر مثبت محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين نسبت به ساير تيمارهاي كودي بيشتر بود. غلظت روي در سيمپلاست ريشه در رقم پيشتاز به طور معني‌داري بيشتر از رقم الوند بود و با كاربرد منابع كودي غلظت روي سيمپلاستي افزايش يافت. محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين توانست منجر به افزايش10/10 برابري روي سيمپلاستي در مقايسه با شاهد گردد. نتايج همچنين نشان داد بيشترين غلظت روي در آپوپلاست برگ در رقم پيشتاز با محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين به دست آمد و كمترين غلظت روي آپوپلاست برگ در هر دو رقم در تيمار شاهد ثبت شد. محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين منجر به افزايش 41/24 و 70/22 برابري غلظت روي در آپوپلاست برگ رقم پيشتاز و الوند در مقايسه با شاهد شد. محلول‌پاشي منابع مختلف كود روي و حتي كاربرد خاكي سولفات روي به طور معني‌داري منجر به افزايش غلظت روي در سيمپلاست برگ هر دو رقم گرديد اما اثربخشي تيمار محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين در رقم پيشتاز به طور چشم‌گيري بيشتر از ساير تيمارها بود. بر اساس نتايج به دست آمده، محلول پاشي با كمپلكس روي-متيونين بيشترين غلظت روي در سيتوزول و اندامك‌هاي برگ را به خود اختصاص داد و كمترين غلظت روي سيتوزول و اندامك‌هاي برگ در تيمار شاهد ثبت شد. محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين توانست باعث افزايش 88/1 و 86/4 برابري غلظت روي در ديواره سلولي برگ در رقم پيشتاز نسبت به تيمارهاي محلول‌پاشي با كمپلكس‌هاي روي-ليزين و روي-گليسين شود. در رقم پيشتاز محلول‌پاشي Zn-EDTA همراه با اوره و كمپلكس روي-متيونين توانست به‌طور معني‌داري وزن سنبله را افزايش دهد اما در رقم الوند تاثير زيادي بر اين پارامتر نداشت. كاربرد خاكي روي تاثير مثبت بيشتري بر افزايش وزن هزار دانه رقم پيشتاز نسبت به رقم الوند داشت به‌طوري‌كه كاربرد خاكي سولفات روي با غلظت يك و دو ميلي‌گرم روي بركيلوگرم خاك توانست وزن هزار دانه در رقم پيشتاز را نسبت به رقم الوند به ترتيب 80/5 و 52/10 درصد افزايش دهد. در رقم پيشتاز محلول‌پاشي با كمپلكس‌هاي روي-متيونين، روي-ليزين و روي-گليسين نيز عملكرد را در مقايسه با شاهد به‌ترتيب 75/65، 78/39 و 65/9 درصد افزيش داد. كاربرد سولفات روي در خاك باعث افزايش معني‌دار غلظت روي در دانه نسبت به تيمار محلول‌پاشي سولفات روي شد. محلول‌پاشي كمپكلس روي-متيونين نيز افزايش 83/1 برابري غلظت روي در دانه را نسبت به شاهد به همراه داشت. كاربرد خاكي سولفات روي با غلظت يك ميلي‌گرم روي بركيلوگرم خاك در رقم الوند و محلول‌پاشي Zn-EDTA همراه با اوره در رقم پيشتاز غلظت روي در آرد را افزايش داد. محلول‌پاشي كمپلكس روي-متيونين به‌ترتيب منجر به افزايش 81/9 و 51/5 برابري غلظت روي در كاه رقم الوند و پپيشتاز شد. با توجه به نتايج به دست آمده مي‌توان گفت محلول‌پاشي با كمپلكس روي-متيونين مي‌تواند اثر مثبتي بر عملكرد كمي و كيفي و توزيع درون سلولي روي در گندم داشته باشد.

229933

شيمي خاك و تغذيه گياه

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان