مطالعه و تبيين الگوهاي استقراري محوطه‌هاي دوران اسلامي حوزه شمال جيرفت (ساردوئيه و دلفارد)

1396/12/19

چكيده دشت ساردوئيه و ارتفاعات پيرامون آن كه در بخش شمال غربي شهرستان جيرفت قرار دارد بواسطه اقليم مناسب داراي قابليتهاي فراواني در زمينه كشاورزي و دامداري است و از ديرباز مكان مناسب جهت جلب اجتماعات بشري بوده است.اين مناطق به واسطه برخورداري ازمنابع آب كافي و مراتع سرسبز از گذشته هاي دور تا امروزه ييالققبايلكوچرو بوده كه با آغاز فصل گرما(بهار)از دشتهاي پست و هموار جيرفت به اين مناطق ميآمدند.همچنين اين مناطق بهدليل موقعيت جغرافيايي مناسب از جمله ارتفاعات، ناهمواريها و صعبالعبور بودن، مكان مناسبي براي ساخت قلعهها و استحكامات دفاعي بوده است.با توجه به اين مسائل درپايان- نامهحاضر سعي شدهبه پرسشهاي مطرح شده كه يكي در رابطه با نقش عوامل زيستمحيطي بر شكلگيري استقرارهاي دوران اسالمي در حوزه ساردوئيه و دلفارد و ديگري نوع معيشت و اقتصادمردمان درآن دوران پاسخ داده شود.با توجه به غناي مواد فرهنگي و اهميت اين دوران و همچنين به دليل صورت نگرفتن پژوهش مستقلي در اين زمينه، ضرورت و اهميت اين پژوهش را نشان ميدهد.در اين تحقيق تالش شده تابا بررسي ميداني، اندازهگيريابعاد آثار، عكاسي و مطالعات كتابخانه ايو تجزيه و تحليل دادههابه شناخت الگوهاي استقراري دوره اسالمي حوزه شمال جيرفت(ساردوئيه و دلفارد)و نقش عوامل طبيعي در شكلگيرياين الگوها پرداخته شود.روش تحقيق در اين پژوهش از نوع توصيفي-تحليلي و تحليلها به صورت استدالل استقرايي و تحليل جغرافيايي صورت گرفته است.در اين پژوهش اطالعات به دست آمده از بررسيهاي باستانشناختيدر حوزه ساردوئيه موردتجزيه و تحليلوروابط بين آثار اسالمي و عوامل محيطي هر يك از آنها، با استفاده از نرمافزارGIS(سيستم اطالعات جغرافيايي)مورد ارزيابي قرار گرفتند.نتيجه حاصل از اين كار نشان ميدهد كه اين استقرارها و آثار تحت تاثير عوامل جغرافيايي قرار گرفتهاند به گونهاي كه عوامل محيطي از جمله ارتفاع از سطح دريا، نزديكي به منابع آبي، فاصله از راههاي ارتباطي و نوع كاربري اراضي نقش مهمي را در شكلگيري اين محوطههاداشتهاند.وجود رودخانههاي كوچك فصلي، رشتهكوههاي بلند صعبالعبور، پناهگاههاي امن و آب و هواي مساعد از مهمترين عوامل موثر در شكلگيري نوع الگوي اسقراري محوطههاي اسالمي اين حوزه بوده است.در مجموع الگوي غالباستقرار در منطقه ساردوئيه در دوران اسالمي ازنوع الگوي خوشهاي است و استقرارهاي انساني، ارتباط نزديكي باعواملطبيعي دارند.با توجه به شواهد موجود از جمله موقعيت مكاني، وسعت، ميزان و تراكم آثار سطحي ميتوان اين محوطهها را به استقرارهاي موقت يا كوچروي نسبت داد.جمعيت غالب نواحي شمالي جيرفت را جمعيتهايي با اقتصادمتكي بر دامداري يا دامدار-كشاورز تشكيل ميدادهاند كه اين شيوه معيشت تا به امروز در منطقه ديده مي- شود. واژگان كليدي:تبيينالگوي استقراري،دوره اسالمي،جيرفت،ساردوئيه، دلفارد

230307

دانشگاه جيرفت

دكتر كرامت نژادافضلي

دكتر سعيد اميرحاجلو دكتر سارا سقايي