رديه نويسي علماي فريقين در باب شفاعت و توسل در قرن هفتم و هشتم(ه.ق)

كارشناسي ارشد

مناظرات و جدل هاي فكري درطول تاريخ همواره بخش مهمي از تقابل جريان هاي فكري مخالف همديگر بوده است. رديه نويسي نيز در ميان جريان هاي مختلف مذهبي و ديني از پيش از اسلام وجود داشت ولي در دنياي اسلام منجر به پيدايش جريان هاي فكري و فرهنگي گوناگوني شد. رديه هاي نوشته شده به تقابل ميان جريان هاي فرهنگي درون اُمة اسلامي دامن زد، و همچنين به رشد برخي علوم نيز كمك كرد. در اين پژوهش سعي شده است رديه هاي نوشته شده درقرن هفتم و هشتم هجري تبيين و بررسي گردد. براساس نتايج به دست آمده، روشن شد كه اين رديه ها به گونه هاي مختلفي نگارش يافته اند. در ميان رديه هاي اين دو سده با توجه به ايجاد موج سلفيت از سوي ابن تيميه، مباحث مربوط به شفاعت و توسل دربين رديه هاي قرن هفتم و هشتم هجري بيشتر مورد توجه قرار گرفته است. ابن تيميه حراني در قرن هفتم با نگاشتن رديه هاي مختلف از جمله منهاج السنة در رد كتاب منهاج الكرامة علامه حلي به احياء تفكر سلفي پرداخت. وي با بسياري از اعتقادات رايج ميان مسلمانان همچون شفاعت و توسل كه تا پيش از او نه تنها بين شيعيان بلكه بين اهل سنت نيز امري بديهي بود، به مخالفت برخاست. مواضع ابن‌تيميه راجع به فضايل اهل بيت، به ويژه امام علي عليه السلام، اتهام شرك به شيعيان و مسلمانان به سبب اعتقاد به توسل و شفاعت و غيره از جمله مسائل مورد توجه او بود. ترويج اعتقادات ابن تيميه توسط شاگردان و موافقان او همچون ابن قيم جوزي وابن كثير دمشقي و غيره سبب ايجاد اختلاف در بين مسلمانان گرديد و دو گروه مخالف و مدافع سرسخت دربين بسياري از علماي اُمة اسلامي، از همان قرن هفتم و هشتم هجري تا به الان به وجود آورد. اين مخالفت ها درقالب مناظرات و نوشتن رديه نويسي عليه او و آثارش بروز كرد. اين پايان نامه با رويكرد توصيفي، تحليلي در صدد تبيين و ترسيم تصويري جامع از ديدگاه‌ها و رويكردهاي عالمان مسلمان در رديه هاي اين دو سده با هدف تبيين ديدگاه رديه نويسان اين عصر به مسئله شفاعت و توسل مي باشد. حاصل اين پژوهش نشان مي‌دهد كه تفكرات سلفي اين دو سده به ويژه تفكرات ابن تيميه و مشرك خواندن كساني كه به مسئله شفاعت و توسل اعتقاد دارند و به زيارت بقاع متبركه مي روند و از آنها طلب شفاعت مي‌كنند، باعث ايجاد تغييرات اجتماعي و فكري در ميان مسلمانان و موجب پيدايش جريان هاي فكري سلفي در جهان اسلام گرديد.

230323

دانشگاه اصفهان

تاريخ - تاريخ اسلام

اصغر منتظر القائم , بهمن زينلي