مأخذيابي و مقايسه تمثيلات روايي مشترك عربي و فارسي و تحليل عناصر داستاني آنها

دكتري

مثل و تمثيل با به تصوير كشيدن افكار و عادات ملت‌هاي مختلف، بيانگر ريشه‌دار بودن خرَد بشري است و تمثيلات مشترك در ميان فرهنگ‌ها نه تنها به هم‌بستگي ملت‌ها و رفع اختلافات و نزاعات كمك مي‌كند كه نشان از نزديكي نظام فكري و ساختار فرهنگي آنها دارد. از جملهٔ اين تمثيلات، داستان‌هاي تمثيلي است كه به صورت‌هاي مختلف از جمله فابل(داستان حيوانات) و پارابل(داستان انسان‌ها) ظهور مي‌كند. اين روايات كه از قديم در افواه عموم جاري گشته و مورد اقبال قرار گرفته، زيرمجموعهٔ ادبيات تعليمي است. رسالهٔ حاضر بر اساس آثار كهن عربي تا پايان قرن دهم و آثار قديم فارسي به مأخذيابي اين داستان‌هاي تمثيلي در دو ادبيات فارسي و عربي مي‌پردازد. پس از بررسي و مقايسهٔ شباهت‌ها و تفاوت‌هاي تمثيلات داستاني مشترك در اين دو زبان و نحوهٔ اثرپذيري آنها از يكديگر كه يكي از موضوعات ادبيات تطبيقي به حساب مي‌آيد، معلوم مي‌گردد ميزان تأثيرپذيري كدام ادبيات از ديگري بيشتر است و مآخذ قديم در كدام يك از دو فرهنگ عربي و فارسي يافت شده است. همچنين از حيث ساختار و حجم چه تفاوت‌هايي بين مآخذ فارسي و عربيِ تمثيلات روايي وجود دارد. سپس با نگاهي ساختارشناسانه، عناصر داستاني آن‌ها چون شخصيت‌پردازي، پيرنگ، گفت‌وگو، زاويهٔ ‌ديد، لحن تشريح مي‌شود. از مهم‌ترين نتايج اين بررسي، آن است كه اگرچه طرح داستان در مآخذ عربي و فارسي يكسان پيش نرفته است ولي نويسندگان بر يك نكتهٔ واحد اخلاقي تأكيد دارند و شاعران با الهام‌گيري از منابع كهن و با استفاده از فن تمثيل مضموني يكسان را با ساختاري متفاوت به نظم كشيده يا به نثر ادبي گزارده‌اند. همچنين كتاب‌هاي البيان والتبيين و الحيوان جاحظ (160-255 هجري) را بايد از قديم‌ترين مآخذ تمثيلات رواييِ مشترك ياد كرد.

230460

دانشگاه اصفهان

سميه حسنعليان

زبان و ادبيات عربي

ابن‌الرسول , سيد محمدرضا