ارزيابي و انتخاب لاين هاي نوتركيب جو براي تحمل به تنش شوري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي توليد و ژنتيك گياهي

كارشناسي ارشد

چكيده جو وحشي (Hordeum vulgare ssp. spontaneum) خويشاوند نزديك و جد جو زراعي است، و منبعي غني و مناسب براي ‌‌استفاده از تنوع ژنتيكي در اصلاح جو را فراهم مي¬كند. ‌‌اين گونه به راحتي با جو زراعي تلاقي¬پذير است و مي¬تواند منبع ژنتيكي مناسبي براي بهبود تحمل به شرايط تنش غيرزيستي مانند تنش خشكي و شوري باشد. هدف از اين مطالعه ارزيابي تنوع ژنتيكي در جمعيت¬هاي آشيانه¬اي(NAM) حاصل از تلاقي‌هاي بين گونه¬اي در نسل‌هاي BC1F5-BC1F6 جو و شناسايي لاين¬هاي نوتركيب خالص (RIL) حاصل از تلاقي‌هاي بين گونه¬اي با ويژگي¬هاي مطلوب زراعي و متحمل به تنش توسط شاخص هاي تحمل مي¬باشد. ‌‌اين مطالعه در جمعيتي به نام IWB-21 مشتمل به 21 خانواده اجرا شد كه از تلاقي بين 21 جمعيت از جو اسپانتانئوم و جو زراعي ريحان03ايجاد شده و در مجموع شامل 443 لاين جو نوتركيب است. در واقع، زماني كه ژنوم¬هاي مختلف (21وحشي) (Foreground) به عنوان اهداكننده‌ها، در زمينه ژنتيكي رقم ريحان03 (Background) از طريق تلاقي برگشتي و خودگشني ادغام شود، هر يك از والدين اهداكننده بخشي از قطعات كروموزومي خود را در والد گيرنده باقي مي‌گذارند و تنوع بسيار خوبي براي انتخاب صفات مهم ومطالعات ژنتيكي فراهم مي‌كنند. تعداد 443 لاين نوتركيب در كنار 4 رقم شاهد (بهرخ، يوسف، نيك و مهتاب) در شرايط معمول و تنش شوري (آبياري با آب شور 20 دسي زيمنس) در قالب طرح آگمنت و در مزرعه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه صنعتي اصفهان در دو سال زراعي 1402 و 1401 مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج به دست آمده نشان داد تنوع ژنتيكي بالايي را بين جمعيت¬ها و لاين‌هاي نوتركيب حاصل از تلاقي جو وحشي و زراعي براي تحمل به تنش شوري و صفات زراعي و فنولوژي وجود دارد. نتايج مقايسه جمعيت‌ها نشان داد كه آشيانه اي بودن و استفاده از والدين وحشي متعدد براي وارد كردن تنوع به زمينه ژنتيكي رقم زراعي به طور متفاوتي بر تحمل به تنش شوري تاثير مي‌گذارد كه حاكي از انتقال قطعات كروموزومي متفاوت از ژنوتيپ¬هاي مختلف گونه‌ وحشي به زمينه جو زراعي ريحان 03 بود. جمعيت¬هاي B1R67، B1R48 وB1R10 به ترتيب داراي والد اسپانتانئوم از عراق، ‌‌ايران وتركمنستان از ساير جمعيت¬ها بهتر عمل كردند. وجود لاين¬هاي تفكيك يافته متجاوز متعدد در مقايسه با والدين وحشي و زراعي مشاهده شد كه اصلاحگر را قادر به انتخاب لاين¬هاي متحمل و يا داراي خصوصيات زراعي مطلوب مي¬سازد و مي‌تواند زمينه توسعه ارقام جديد را فراهم سازد. براي افزايش كارايي انتخاب در محيط تنش از شاخص¬هاي تك متغيره و چند متغيره استفاده ¬شد. شاخص‌هاي SIIG (محاسبه شده با استفاده از عملكرد دانه، طول سنبله، تعداد ساقه و وزن هزار دانه) و CSI (محاسبه شده بر اساس تركيبي از شاخص¬هاي عملكرد دانه) به عنوان روش¬هاي مناسبي براي گزينش لاين هاي پايدار (در دو محيط تنش و معمول) و؟ با عملكرد دانه بيشتر شناخته شدند. با درنظر گرفتن شاخص SIIG و ميانگين استاندارد شده شاخص‌ها و بررسي عملكرد دانه در دو محيط معمول و تنش شوري لاين¬هاي 204، 248، 283، 287، 316، 400، 217، 211و 386 كه علاوه بر عملكرد دانه بالا، داراي وزن هزاردانه مطلوب، تعداد ساقه و طول سنبله مناسب بودند را براي ايجاد ارقام متحمل به تنش شوري در ادامه پروژه اصلاح جو حاوي قطعات ژنوم وحشي معرفي كرد.

231295

ژنتيك و به نژادي گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان