ارزيابي خدمات اگرواكوسيستمي تناوب زراعي نخود و مديريت مصرف كود نيتروژن در سه جنس ارزن

1400/11/30

چكيده اين پژوهش به منظور ارزيابي خدمات اگرواكوسيستمي تناوب زراعي نخود و مديريت مصرف كود نيتروژن در سه جنس ارزن مورد مطالعه قرار گرفت. آزمايش به صورت اسپليت پلات فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه‌ي پژوهشي دانشگاه جيرفت در سال زراعي 99-1398 اجرا شد. عامل اصلي در دو سطح شامل تناوب زراعي نخود و عدم تناوب زراعي نخود، عامل فرعي شامل كود ازته در سه سطح از كود نيتروژن 200، 300، 400 كيلوگرم در هكتار از منبع كود اوره و عامل گياه ارزن در سه سطح شامل جنس‌هاي ارزن مرواريدي (Pennisetum glaucum)، دم‌روباهي (Setaria italica) و معمولي (پرسو) (Panicum miliaceum) در نظر گرفته شد. صفات مورد ارزيابي شامل ارتفاع بوته، طول گل آذين، قطر ساقه، وزن تك بوته، تعداد شاخه‌فرعي، تعداد پنجه در بوته، وزن هزاردانه، وزن دانه در بوته، عملكرد زيست توده، عملكرد دانه، وزن كل بوته، شاخص برداشت، پروتئين دانه، عملكرد پروتئين و كارايي نيتروژن بودند. نتايج نشان داد كه عامل تناوب زراعي، بر صفات مورد بررسي به استثناي تعداد پنجه در بوته، شاخص برداشت، پروتئين دانه، محتوي نيتروژن زيست‌توده، محتوي نيتروژن بوته، كارايي جذب، كارآيي مصرف نيتروژن، كارايي فيزيولوژيك اثر معني‌دار داشت و عامل كود نيتروژن بر صفات ذكرشده به استثناي صفات درصد نيتروژن دانه، كارايي فيزيولوژيك و كارايي بهره‌وري نيتروژن تأثير معني‌داري داشت. همچنن جنس‌هاي مختلف گياه ارزن نيز بر صفات ارزيابي‌شده به استثناي صفات درصد نيتروژن دانه، نيتروژن كل و شاخص برداشت نيتروژن تأثير معني‌داري داشت. مقايسه ميانگين‌ تركيبات تيماري اثر متقابل تناوب زراعي×كود نيتروژن نشان داد كه بيشترين ارتفاع بوته (1/93 سانتي‌متر)، تعداد پنجه در بوته (7/6 عدد)، وزن هزاردانه (8 گرم)، عملكرد زيست‌توده (3/607 كيلوگرم در هكتار)، عملكرد دانه (6/3603 كيلوگرم در هكتار)، محتوي نيتروژن دانه (575 گرم در مترمربع) و محتوي نيتروژن بوته (3/1823 گرم در مترمربع) مربوط به تركيب تيماري تناوب زراعي نخود در سطح كودي 400 كيلوگرم در هكتار بود. همچنين مقايسه ميانگين‌ تركيبات تيماري اثرات متقابل تناوب زراعي×ارزن نشان داد كه بيشترين ارتفاع بوته (5/97 سانتي‌متر)، وزن هزاردانه (7/7 گرم)، عملكرد دانه (6/3788 كيلوگرم در هكتار) مربوط به تركيب تيماري تناوب زراعي در ارزن مرواريدي و تعداد پنجه در بوته (6/9 عدد) مربوط به تيمار تناوب زراعي در ارزن معمولي حاصل شد. همچنين مقايسه ميانگين‌ اثر متقابل كود نيتروژن×نوع ارزن نشان داد بيشترين ارتفاع بوته (1/98 سانتي‌متر)، وزن هزاردانه (8 گرم)، عملكرد دانه (3806 كيلوگرم در هكتار) و عملكرد زيست‌توده (5/7400 كيلوگرم در هكتار) مربوط به تيمار كود 400 كيلوگرم در هكتار نيتروژن در ارزن مرواريدي و بيشترين تعداد پنجه در بوته (6/9 عدد) در تيمار كود 400 كيلوگرم در هكتار نيتروژن در ارزن معمولي مشاهده شد. در سه مرحله نمونه‌برداري علف‌هاي هرز غالب مزرعه، اويارسلام، چمن (پووا) و سوروف بودند. در هر سه مرحله نمونه‌برداري، علف‌هاي‌هرز اورياسلام بيشترين و كاسني كمترين فراواني نسبي را داشتند. بيشترين تنوع گونه‌اي در مرحله اول نمونه‌برداري براي علف‌هاي هرز بر اساس شاخص غالبيت مربوط به علف‌هاي هرز پنجه مرغي و كاسني به ترتيب 625/0 و 5/0 بود. بيشترين شاخص سيمپسون مربوط به علف هرز چمن (929/0) و بيشترين شاخص شانون-وينر در علف‌هاي هرز پووا و تاج خروس (738/2 و 598/2) به دست آمد. در تمامي سطوح كودي بيشترين تجمع وزن خشك، سرعت رشد محصول و سرعت رشد نسبي مربوط به ارزن معمولي بود. نتايج اين آزمايش نشان داد كه با اجراي تناوب زراعي با گياه نخود و كاربرد 400 كيلوگرم در هكتار كود نيتروژن در جنس‌هاي مختلف ارزن مي‌توان عملكرد مطلوبي به دست آورد و ارزن مرواريدي عملكرد بيشتري نسبت به ساير داشت. واژگان كليدي: شاخص تنوع، شاخص برداشت، پروتئين دانه، كارآيي مصرف نيتروژن

231383

دانشگاه جيرفت

مهديه اميري‌نژاد

بهاره پارسا مطلق امان الله سليماني