الگوي تغييرات زماني – مكاني سيماي سرزمين و پهنه آبي تالاب بين المللي شادگان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

تالاب شادگان يكي از مهمترين تالاب¬هاي ايران به شمار مي¬رود كه در سال¬هاي اخير شاهد تغييرات شديد كاربري و پوشش اراضي در بالادست خود بوده است. بر اين اساس، مطالعه حاضر به بررسي تغييرات پوشش سطح آب تالاب شادگان و همچنين سطح پوشش گياهي آن طي 10 سال گذشته پرداخته است. در اين مطالعه، تمام تصاوير ماهواره لندست 8 از ابتداي سال 2014 تا انتهاي 2023 به منظور بررسي تغييرات سطح آب و پوشش گياهي تالاب استفاده گرديد. همچنين به منظور مقايسه آمار پرندگان در وضعيت كم آبي و پرآبي، از اطلاعات پيمايش¬هاي ميداني صورت گرفته توسط اداره كل محيط زيست استان خوزستان براي سرشماري پرندگان استفاده شد تا شاخص¬هاي مرسوم براي بررسي تنوع، غالبيت و همگني پرندگان محاسبه گردد. سپس با استفاده از تحليل مؤلفه‌هاي اصلي، مناطق داراي آب دائمي در تالاب، استخراج شد و الگوي آب دائمي در منطقه با استفاده از سنجه¬هاي سيماي سرزمين كمي شد. نتايج نشان داد كه در سال 2019، بيشترين وسعت برابر با 116 هزار هكتار در فصل زمستان بوده است در حالي كه در سال 2018، وسيع¬ترين سطح تالاب برابر با 8 هزار هكتار در فصل پاييز به ثبت رسيده است. نتايج تحليل مؤلفه‌هاي اصلي نشان داد كه مولفه اول با مقدار ويژه 89/1، 43 درصد از كل تغييرات داده‌ها كه نشان دهنده¬ي پوشش آب دائمي منطقه است را توضيح داده است. همچنين، 1783 تكه متمايز از آب پايدار در داخل محدوده تالاب بدست آمد كه نشان دهنده يك چشم انداز بسيار تكه تكه با بسياري از مناطق كوچك و جدا شده از آب است. ميانگين اندازه تكه نيز برابر با 409 هكتار بدست آمد كه نشان مي دهد كه به طور متوسط، بدنه هاي آبي در منطقه نسبتا كوچك هستند. پايين‌ترين سطح شاخص تنوع شانون (H) در سال‌هاي 2018 (661/1) و 2022 (551/1) بدست آمد. بيشترين مقدار اين شاخص نيز در سال 2023 برابر با 187/2 مشاهده شد كه نشان دهنده افزايش قابل توجهي در تنوع در طول زمان است. در تحليل واريانس چند متغييره، سطح آب در فصل زمستان از مهم‌ترين فاكتورهاي اثرگذار بر افزايش شاخص‌هاي مربوط به تنوع پرندگان در تالاب شادگان شناخته شد. نتايج آزمون تعقيبي توكي نشان داد كه شاخص‌هاي مارگالف، شانون و منهينيك در فصل زمستان به‌طور معني‌داري بيشتر از ساير فصول بودند (05/0< p)، كه بيانگر تأثير مثبت در افزايش سطح آب در اين فصل بر تنوع پرندگان است. در مقابل، فصول بهار و تابستان با شاخص‌هاي غالبيت و يكنواحتي همبستگي بيشتري داشتند، كه نشان‌دهنده كاهش يكنواختي و افزايش غالبيت برخي گونه‌ها در اين فصول است. نتايج اين تحقيق نشان داد كه شرايط آبي مناسب به ايجاد زيستگاه‌هاي متنوع‌تر كمك مي‌كند، كه اين امر منجر به جذب گونه‌هاي مختلف پرندگان در اين تالاب مي‌شود.

233301

ارزيابي و آمايش سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان