ارزيابي اثر اقدامات بيولوژيك آبخيزداري بر خاك و پوشش گياهي (مطالعه موردي: منطقه اسد چاتي ياسوج)

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش حفاظت آب و خاك

9/15/2024 12:00:00 AM

آبخيزها و تأثير آن‌ها در استقرار پوشش گياهي بستگي دارد. عمليات بيولوژيك در حوزه¬هاي آبخيز، روشي مؤثر در تقويت و احياي پوشش‌گياهي، كنترل سيلاب موفقيت اقدامات آبخيزداري به دو عامل متناسب بودن سازه‌هاي حفاظت خاك و آب با ويژگي‌ها و خصوصيات حاكم بر ، كاهش ‌رواناب، تقويت سفره¬هاي زيرزميني و كاهش تنش¬هاي محيطي مي¬باشد. ميزان تأثير و نقش اين روش¬ها را مي¬توان با ارزيابي و مقايسه مناطق و اكوسيستم¬هاي خرد، در مقايسه با مناطق رها شده و بدون مديريت آبخيزداري انجام داد تا اثرات مثبت يا منفي روش¬هاي بيولوژيكي كاملاً مشخص شود. منطقه مورد مطالعه واقع در اسد چاتي كاكان مي¬باشد كه عمليات بيولوژيك شامل كپه¬كاري، بذر¬كاري، بادام¬كاري كودپاشي، احداث حمام ضد كنه، به¬سازي چشمه و آبشخور انجام شده است. در اين پژوهش نمونه برداري از پوشش گياهي در فصل رويش منطقه، اواخر ارديبهشت صورت گرفت. جهت برداشتن نمونه پوشش گياهي منطقه مورد مطالعه، نمونه هاي گياهي به صورت تصادفي منظم با استفاده از 30 كوادرات 1*1 متر مربعي از نقاط نزديك به مناطقي كه نمونه هاي خاك قبل از احيا برداشت شده بود جمع آوري گرديد. بدين منظور از پوشش گياهي از قسمت ساقه و برگ (اندام هاي هوايي) برداشت و درون پلاستيك تميزي قرار داده شد. نمونه¬ها از شماره يك الي پنج شماره گذاري و به آزمايشگاه ارسال شدند و در آزمايشگاه پارامتر¬هاي مختلفي از جمله درصد ازت، درصد ماده آلي، درصد فسفر، درصد پتاسيم و درصد كلسيم اندازه¬گيري شد. براي بررسي فلور منطقه از تمام گياهان منطقه شاهد و احيا موجود در منطقه نمونه¬برداري پس از پرس و خشك كردن استفاده مي¬شود. در اين پژوهش نمونه برداري خاك در تاريخ 10/03/1402 صورت گرفت. نمونه برداري بر اساس پروتكل نمونه برداري وزارت جهاد كشاورزي انجام شد. بدين نحو كه در نقاط مورد نظر گودالي به عمق تقريبي 30 سانتي متر حفر شد و سپس از سطح خاك تا عمق سي سانتي¬متري حدود دو كيلوگرم خاك برداشته شد (لايه سطحي تا سي سانتي¬متري) و نمونه هاي برداشت شده (30 نمونه) درون پلاستيك تميز قرار داده شد. نمونه هاي برداشت شده را يك¬¬¬¬ بار در هواي آزاد الك و از الك 2 ميلي¬متر عبور داده و براي انجام آزمايش¬هاي مختلف به آزمايشگاه منتقل گرديدند. در آزمايشگاه فاكتورهاي مختلف از جمله بافت خاك، پتاسيم قابل جذب، فسفر قابل جذب، ازت كل، كربن آلي، گچ، درصد مواد خنثي شونده، واكنش گل اشباع، هدايت الكتريكي و درصد اشباع اندازه¬گيري شد. براي مقايسه¬ي پارامترهاي خاكي اندازه¬گيري شده و پوشش گياهي در دو منطقه¬ي شاهد و احياء از آزمون دو دامنه t در نرم¬افزار spss استفاده شد. در حالت كلي نتايج حاصل از مقايسه پارامترهاي پوشش گياهي نشان داد كه، از بين 5 پارامتر مورد بررسي تنها ميانگين دو پارامتر (درصد ازت و درصد ماده آلي) در دو منطقه شاهد و احياء از لحاظ آماري تفاوت معناداري داشته و نمي¬توان آن¬ها را يكسان در نظر گرفت، و ميانگين سه پارامتر (درصد فسفر، درصد پتاسيم و درصد كلسيم) در دو منطقه شاهد و احياء از لحاظ آماري تفاوت معناداري نداشته و مي¬توان آن¬ها را يكسان در نظر گرفت. نتايج آزمون t دو دامنه نشان داد كه عمليات احيا بر شاخص¬هاي غنا، پوشش و توليد تأثير معناداري داشته است و باعث افزايش آن در بخش احيا شده است. در حالت كلي نتايج حاصل از مقايسه فاكتورهاي خاك نشان داد كه، از بين 12 پارامتر مورد بررسي تنها ميانگين نه پارامتر (درصد شن، درصد لاي، درصد رس، پتاسيم قابل جذب، فسفر قابل جذب، ازت كل، كربن آلي، واكنش گل اشباع و هدايت الكتريكي) در دو منطقه شاهد و احياء از لحاظ آماري تفاوت معناداري داشته و نمي¬توان آن¬ها را يكسان در نظر گرفت، و عمليات احياء بر ميزان هشت پارامتر خاك (درصد شن، درصد لاي، پتاسيم قابل جذب، فسفر قابل جذب، ازت كل، كربن آلي، واكنش گل اشباع و هدايت الكتريكي) تأثير معناداري داشته است و باعث افزايش آن در بخش احياء شده است و عمليات احياء بر ميزان يك پارامتر خاك (درصد رس) تأثير معناداري داشته است و باعث كاهش آن در بخش احياء شده گرديده است و ميانگين دو پارامتر (درصد مواد خنثي شونده و درصد اشباع) در دو منطقه شاهد و احياء از لحاظ آماري تفاوت معناداري نداشته و مي¬توان آن¬ها را يكسان در نظر گرفت. پس مي¬توان نتيجه گرفت كه عمليات احياي بيولوژيك رابطه معناداري با تغييرات فيزيكي و شيميايي خاك منطقه دارد، چون ميانگين اكثر پارامترها در دو منطقه شاهد و احياء از لحاظ آماري تفاوت معناداري داشته و نمي¬توان آن¬ها را يكسان در نظر گرفت.

233474

دانشگاه اردكان

فتوحي فيروزاباد فرزانه Fotouhi Firoozabad Farzaneh , حيات زاده مهدي Hayatzadeh Mehdi