بررسي امكان تشكيل بازار آب با استفاده از رهيافت بازار فرضي (مطالعه موردي: كشاورزان برنج‌كار منطقه لنجان)

مهندسي كشاورزي - اقتصاد كشاورزي گرايش اقتصاد منابع طبيعي و محيط زيست

3/4/2025 12:00:00 AM

بحران كمبود آب در ايران، به‌ويژه در استان اصفهان، به يكي از چالش‌هاي اساسي زيست‌محيطي و اقتصادي تبديل شده است. كاهش بارندگي، مديريت نادرست منابع آبي و برداشت بي‌رويه از سفره‌هاي زيرزميني موجب خشكي رودخانه زاينده‌رود و تنش‌هاي اجتماعي شده است. براي حل اين بحران، اتخاذ سياست‌هاي پايدار، بهره‌وري بهينه از منابع آب و افزايش آگاهي عمومي ضروري است. رودخانه زاينده‌رود به‌عنوان مهم‌ترين منبع تأمين آب اين منطقه، در سال‌هاي اخير به دليل برداشت بي‌رويه و كاهش بارندگي‌ها، با بحران كم‌آبي مواجه شده است. اين پژوهش با هدف بررسي امكان‌سنجي تشكيل بازار آب در منطقه لنجان، با روش ارزش‌گذاري مشروط (CVM) با تكنيك دوگانه دوبعدي و مدل لاجيت (Logit) به برآورد تمايل به پرداخت (WTP) و تمايل به دريافت (WTA) كشاورزان پرداخته است. داده‌هاي مورد نياز از طريق تكميل 200 عدد پرسشنامه در تابستان سال 1403، از كشاورزان منطقه لنجان جمع‌آوري شد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه مقدار انتظاري تمايل به حفاظت هر فرد براي آب و منابع آبي، تمايل به پرداخت هر برنجكار براي يك ساعت آب بيشتر و تمايل به دريافت هر برنجكار براي يك ساعت آب كمتر، سالانه، به ترتيب برابر با 34/61122 ، 15/118503 و 65/124627 تومان در سال است. همچنين ارزش حفاظتي آب در منطقه لنجان برابر با 87/16069798115 تومان و ارزش حفاظتي برنجكاران اين منطقه نيز برابر با 193941185 تومان بهدست آمد. مهم‌ترين متغيرهاي اثرگذار بر تمايل به حفاظت، متغيرهاي مبلغ پيشنهادي، تمايل به نصب كنتور هوشمند، وضعيت تأهل، سطح زير كشت، نگرش محيط‌زيستي، بعد خانوار، درآمد ماهيانه و تمايل به كشت محصولي به جز برنج بوده‌اند. همچنين متغيرهاي مبلغ پيشنهادي، داشتن شغلي به جز كشاورزي، بعد خانوار، درآمد حاصل از كشت برنج، تمايل به نصب كنتور هوشمند، نگرش محيط‌زيستي و سكونت در منطقه مورد مطالعه بر تمايل به پرداخت كشاورزان براي يك ساعت استفاده بيشتر از آب موثر بوده‌اند. متغيرهاي مبلغ پيشنهادي، وضعيت تأهل، منازعات آبي، سن، تمايل به نصب كنتور هوشمند، سود حاصل از كشت برنج و تحصيلات بر تمايل به پذيرش برنجكاران براي يك ساعت استفاده كمتر از آب تاثير داشته‌اند. با توجه به اينكه اختلاف مقادير تمايل به پرداخت و تمايل به دريافت براي آب از سوي برنجكاران، نزديك به هم شده است، با اجراي سياست هاي تشويقي از سوي دولت و نهادهاي مربوطه ميتوان بازار آب را تشكيل داد يا حداقل به سمت نقطه سربه سر هدايت كرد. بااين‌حال، چالش‌هايي مانند ضعف مديريت منابع آب، سياست‌هاي قيمت‌گذاري نامناسب و عدم آگاهي كافي كشاورزان از ارزش اقتصادي آب، مي‌تواند مانع از كارآمدي اين بازار شود. تشكيل بازار آب مي‌تواند منجر به تخصيص بهينه منابع و افزايش بهره‌وري در بخش كشاورزي شود. در راستاي تحقق اين هدف با توجه به محدوديت منابع آبي و تقاضاي بالاي كشاورزان براي آب، اجراي برنامه‌هاي آموزشي و ترويجي براي تغيير الگوي كشت به سمت محصولات كم‌آب‌بر مي‌تواند به كاهش فشار بر منابع آبي كمك كند. همچنين به‌كارگيري سياست‌هاي حمايتي براي خانوارهاي بزرگ‌تر، ساكنين منطقه لنجان، افرادي با درآمد ماهيانه پايين‌تر و و افرادي كه به جز شغل كشاورزي شغل ديگري ندارند، مانند ارائه مشوق‌هاي مالي يا شرايط پرداخت منعطف مي‌تواند تمايل آن‌ها را به پرداخت افزايش دهد.

233496

دانشگاه اردكان

فتاحي اردكاني احمد Fattahi Ardakani Ahmad