ارزيابي اثرات تغيير كاربري اراضي حوضه زاينده رود بر كيفيت آب از محدوده قلعه شاهرخ تا پل زمان خان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

توسعه اقتصادي بدون توجه به ساير ابعاد توسعه پايدار، مي‌تواند اثرات جبران‌ناپذير فراواني در ايجاد مشكلات محيط زيستي و اجتماعي از قبيل تغييرات اقليمي، كاهش كميت و كيفيت منابع آب، كاهش تنوع زيستي، به خطر افتادن امنيت غذايي، تهديد سلامت انسان و افزايش نابرابري‌هاي اجتماعي داشته باشد. در سال‌هاي اخير، تغييرات كاربري اراضي و آلودگي منابع آبي به يكي از چالش‌هاي اصلي در مديريت حوضه زاينده‌رود تبديل شده است. تغيير كاربري اراضي به عنوان يكي از عوامل مهم و اثر گذار بر كميت و كيفيت آب‌هاي سطحي، علاوه بر تغيير توازن آب در حوضه آبخيز، مي‌تواند باعث ورود رسوبات و مواد مغذي به رودخانه‌ها شود؛ از اين رو شناخت اين فرايند در برنامه ريزي و مديريت منابع آب‌هاي سطحي امري حياتي و غير قابل اجتناب مي‌باشد. اين تحقيق با هدف بررسي اثر تغييرات كاربري اراضي بر كيفيت آب رودخانه زاينده‌رود انجام شده است. داده‌هاي مورد استفاده شامل تصاوير ماهواره‌اي Landsat مربوط به سال‌هاي 2000، 2016 و 2024 و اطلاعات كيفيت آب از دو ايستگاه هيدرومتري قلعه شاهرخ و پل زمان‌خان بودند كه از شركت آب منطقه‌اي استان اصفهان تهيه گرديد. تصاوير ماهواره‌اي با استفاده از روش طبقه‌بندي نظارت‌شده تحليل شدند و تغييرات كاربري اراضي در بازه‌هاي زماني مشخص بررسي شد. نتايج نشان داد اين تغييرات شامل كاهش مساحت اراضي كشاورزي و مرتعي و افزايش و توسعه مناطق شهري و روستايي بوده است. به‌طور خاص مجموع مساحت اراضي كشاورزي (زراعت و باغي) از 53282 هكتار در سال 2000 به 69009 هكتار در سال 2024 رسيده است. از سوي ديگر ميزان اراضي مرتعي با كاهش زياد از 267947 هكتار در سال 2000 به 77718 هكتار در سال 2024 رسيده و اراضي باير(رخنمون سنگي) از 351992 هكتار در سال 2000 به 526018 هكتار در سال 2024 رسيده است. از طرف ديگر بررسي داده‌هاي كيفيت آب نشان مي‌دهد كه اغلب پارامترهاي كيفيت آب خصوصاً نيترات، فسفات، ميزان اكسيژن محلول و ميزان اكسيژن خواهي شيميائي و بيولوژيك آب از بالادست رودخانه (ايستگاه قلعه شاهرخ) به سمت پائين دست رودخانه (ايستگاه پل زمانخان) افزايش داشته و اين تغييرات كيفي در طول زمان نيز قابل مشاهده بوده به نحوي كه با گذشت زمان از ميزان كيفيت آب كاسته شده است. تغييرات رخ داده در پارامترهاي كيفيت آب، با تغييرات كاربري اراضي منطقه، رابطه معني‌داري بوده است به نحوي كه با افزايش تبديل اراضي مرتعي به ساير كاربري‌ها، از كيفيت آب كاسته شده است. نتايج اين تحقيق نشان دهنده لزوم توجه به تغييرات كاربري اراضي در منطقه و مديريت آن براي تامين آب پايدار و با كيفيت بالا باشد.

234810

ارزيابي و آمايش سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان