ارزيابي الگوهاي همزيستي گوشتخواران و علفخواران در پناهگاه حيات وحش عباس‌آباد با استفاده از مدل‌هاي پراكنش توأم گونه‌ها

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

پناهگاه حيات‌وحش عباس‌آباد نائين يكي از مناطق منحصر به فرد كويري و خشك فلات مركزي ايران است كه به‌علت شرايط توپوگرافي خاص، زيستگاه طيف وسيعي از گونه¬هاي حيات وحش حفاظتي و با اهميت است. با اين وجود از الگوهاي هم¬وقوعي و پراكنش توأم اين گونه¬ها اطلاعات چنداني در دسترس نيست. پژوهش حاضر با هدف ارتقاي دانش اكولوژيك و سطح آگاهي از الگوهاي هم‌زيستي 14 گونۀ گوشتخوار و علفخوار منطقه جهت استفاده در اهداف و راهكارهاي حفاظتي به انجام رسيده است. بدين منظور براي اولين بار در كشور از روش مدل‌سازي پراكنش توام گونه‌ها (J-SDM)كه روشي نوين در اين دسته از مطالعات به حساب مي‌آيد، استفاده شد. براي اين منظور اطلاعات مربوط به محدوده پراكنش گونه¬ها بر اساس مدل اوليه مكسنت، اطلاعات مربوط به روابط فيلوژنتيكي آن‌ها بر اساس درخت فيلوژنتيك و ماتريس صفات زيستي گونه¬ها جمع¬آوري شد و در مدل‌سازي پراكنش توام گونه‌ها استفاده شد. نتايج مدل اوليه مكسنت براي همه گونه ميزان AUC بيشتر از 9/0 را نشان داد كه بيانگر قدرت پيش¬¬بيني عالي مدل است. در مدل J-SDM بدست آمده نيز براي همه گونه¬ها RMSE كمتر از 34/0 و AUC بيشتر از 94/0 بدست آمد. در تحليل J-SDM همبستگي‌ مثبت قوي ميان برخي گونه‌هاي گوشت‌خوار مشاهده شد كه مي‌تواند نشان‌دهنده ترجيحات زيستگاهي مشترك يا شباهت در جايگاه‌هاي بوم‌شناختي گونه‌ها باشد. نتايج نشان داد كه گونه‌هايي كه از يك جنس يا خانواده هستند، تمايل به همبستگي‌هاي مثبت فضايي بيشتري دارند و تعاملات گونه‌اي ساختارمند و غيرتصادفي بوده و احتمالاً تحت تأثير ويژگي‌هاي بوم‌شناختي، خويشاوندي فيلوژنتيك يا سازوكارهاي رفتاري قرار دارند. هم‌چنين تحليل سهم واريانس متغيرها نشان داد كه توپوگرافي، به‌ويژه ارتفاع و ناهمواري، مهم‌ترين عامل تعيين‌كننده‌ي توزيع گونه‌هاست كه بيانگر نقش پيچيدگي زمين در تسهيل برهم‌كنش شكارچي–شكار و فراهم آوردن پوشش براي كمين است. علاوه بر اين نتايج نشان داد اثر تداخلات انساني بر برخي گونه‌ها همچون پلنگ و كاراكال اثرات منفي داشته است. در حاليكه گونه‌هايي معمول مانند شغال و روباه معمولي در برابر اين تغييرات عملكردي با پاسخ كم يا بدون پاسخ داشته‌اند. تحليل مبتني بر صفات نشان داد گونه‌هاي شب‌فعال همبستگي مثبت و گونه‌هاي روزفعال همبستگي منفي با حضور انسان جهت اجتناب رفتاري از فعاليت انساني دارند كه بازتاب تقسيم‌بندي زماني جايگاه بوم‌شناختي و راهكاري براي كاهش تعارض مستقيم با انسان محسوب مي‌شود. نتايج پژوهش حاضر از طريق افزايش آگاهي از الگوي هم-وقوعي گونه¬هاي شاخص منطقه، مي¬تواند در طرح¬ريزي هدفمند حفاظتي در پناهگاه حيات وحش عباس آباد مؤثر واقع گردد.

236337

مديريت و حفاظت تنوع زيستي

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان