ارزيابي اثر سيماي منظر ساحلي بر جوامع پرندگان آبزي (مطالعه موردي: رويشگاه‌هاي مانگرو استان هرمزگان)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

اكوسيستم‌هاي مانگرو در ايران از زيست‌بوم‌هاي ارزشمند ساحلي به‌شمار مي‌آيند و خدمات اكولوژيكي ارزشمندي ارائه مي‌دهند. اين اكوسيستم‌ها ميزبان بسياري از پرندگان آبزي هستند. رويشگاه‌هاي مانگرو در ايران در قالب «مناطق مهم پرندگان» (IBA) شناخته مي‌شوند. ازاين‌رو، پايش اين زيستگاه‌ها و شناخت عوامل اثرگذار بر جوامع پرندگان آبزي اهميت دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسي اثر ساختار سيماي سرزمين ساحلي پيرامون رويشگاه‌هاي مانگرو استان هرمزگان بر جوامع پرندگان آبزي در مقياس‌هاي فضايي مختلف بود. در اين مطالعه، داده‌هاي پرندگان آبزي از طريق پيمايش‌هاي ميداني در 150 نقطه نمونه‌برداري واقع در رويشگاه‌هاي مانگرو استان هرمزگان گردآوري شد. سپس به‌منظور بررسي اثر ساختار سيماي سرزمين ساحلي بر جوامع پرندگان، نقشه كاربري/پوشش ساحلي با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي Landsat-8 تهيه گرديد. در گام بعد، پيرامون هر يك از نقاط نمونه‌برداري، بافرهايي با شعاع 500 متر، 1500 متر و 3 كيلومتر ايجاد شد. در هر بافر، مساحت طبقات پوشش زمين محاسبه گرديد. همچنين به‌منظور توصيف ساختار سيماي سرزمين، سنجه‌هاي تعداد لكه‌ها، تراكم حاشيه و شاخص ميانگين شكل لكه‌ها استخراج شد. در ادامه، ارتباط ميان متغيرهاي سيماي سرزمين و ويژگي‌هاي جامعه پرندگان در هر يك از مقياس‌هاي فضايي، با استفاده از مدل جنگل تصادفي تحليل شد. براي بررسي تغييرات تركيب گونه‌اي نيز ماتريس حضور/عدم حضور گونه‌ها تهيه گرديد و سپس به‌منظور تبيين تغييرات تركيب گونه‌ها در ارتباط با متغيرهاي محيطي، تحليل افزونگي (Redundancy Analysis: RDA) به‌كار گرفته شد. نتايج نشان داد ساختار و تركيب سيماي سرزمين ساحلي در رويشگاه‌هاي مانگرو، تغييرات جوامع پرندگان آبزي را توضيح مي‌دهد و اثر آن با مقياس يكنواخت نيست. مدل جنگل تصادفي در هر سه مقياس عملكرد بالايي داشت و براي غنا مقادير R2 بين 91/0 تا 93/0 و براي يكنواختي R2 به ميزان 89/0 تا 90/0 به‌دست آمد. با تغيير مقياس، دقت كلي مدل‌ها تغيير چشمگيري نداشت، اما اهميت نسبي متغيرها جابه‌جا شد و متغيرهاي تراكم حاشيه، ميانگين شكل لكه‌ها و پوشش مانگرو به‌صورت پايدار در ميان عوامل اثرگذار باقي ماندند. در تحليل RDA، در مقياس 500 متر حدود 5/25% از تغييرات تركيب گونه‌اي تبيين شد و با افزايش مقياس اين مقدار كاهش يافت (6/24 % در 1500 متر و 6/21% در 3 كيلومتر)؛ به‌طوري‌كه گراديان‌هاي طبيعي زيستگاهي (مانگرو، گل‌ولاي، ماسه و پهنه‌هاي انتقالي) نقش غالب‌تري در جداسازي جوامع داشتند. بر اين اساس، مي‌توان نتيجه گرفت كه براي حفظ تنوع و پايداري جوامع پرندگان آبزي در زيستگاه¬هاي ساحلي در جنوب كشور، اقدامات حفاظتي و مديريتي بايد بر بهبود كيفيت و كاركرد حاشيه‌ها و مديريت پيكربندي لكه‌هاي مانگرو (شكل، مرزبندي و الگوي فضايي لكه‌ها) استوار باشد. همچنين حفاظت از زيستگاه‌هاي كليدي مكمل در كنار مانگرو (گل‌ولاي و ماسه) و توجه به مقياس اثر در طراحي اقدامات مديريتي ضروري است.

237685

ارزيابي و آمايش سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان