عنوان
ارزيابي وضعيت مديريت آب در حوضه آبريز گاوخوني از محدوده سد تنظيمي زاينده رود تا سد نكوآباد به روش DPSIR
نويسنده اصلي
اصلاني، آرزو
محل تحصيل
اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان
رشته تحصيلي
علوم و مهندسي محيط زيست
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
حوضه آبريز گاوخوني در دهه‌هاي اخير به دلايلي همچون افزايش جمعيت و توزيع نامتناسب آن، گسترش فعاليت‌هاي كشاورزي، توسعه و تمركز صنايع، نوسانات اقليمي و همچنين مديريت ناكارآمد منابع آب، با چالش‌هاي جدي مديريت منابع و مصارف در بخش‌هاي مختلف مواجه است. پژوهش حاضر با تمركز بر محدوده حياتي ميان سد تنظيمي زاينده‌رود تا سد نكوآباد كه كانون اصلي تخصيص آب در حوضه است، به ارزيابي وضعيت مديريت آب و شناسايي چالش‌هاي موجود مي‌پردازد. در اين مطالعه، چارچوب جامع DPSIR (نيروي محرك – فشار – وضعيت – اثر – پاسخ) جهت تحليل يكپارچه زنجيره علت و معلولي، از سطح سياست‌گذاري كلان تا سطوح خرد بهره‌برداري و پيامدهاي آن، به كار گرفته شده است. نيروهاي محرك و پاسخ‌ها با استفاده از روش دلفي، كسب نظرات خبرگان و توزيع پرسش‌نامه ميان 45 نفر از متخصصان و كارشناسان خبره حوزه آب شناسايي و اولويت‌بندي شدند. فشارها، وضعيت و اثرات نيز با بهره‌گيري از داده‌هاي آماري، گزارش‌هاي شركت آب منطقه‌اي، سنجش از دور و بازديدهاي ميداني مورد ارزيابي قرار گرفتند. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه فقدان سياست‌گذاري‌هاي منسجم و نبود راهبردهاي مشخص، اصلي‌ترين نيروهاي محركي هستند كه منجر به اقدامات بخشي و تعارض منافع شده‌اند. اين امر با بروز فشارهايي نظير تغيير كاربري و پوشش اراضي، افزايش سطوح زيركشت و سطوح نفوذناپذير، تغيير الگوي كشت به محصولات آب‌بر، افزايش مصارف صنعتي و ايستگاه‌هاي پمپاژ آب، مستقيماً منجر به كاهش منابع و افزايش تقاضاي آب شده است. پيامدهاي اين روند، به ويژه در پايين‌دست و پاياب، ابعاد گسترده‌اي را در پي داشته؛ از جمله چالش‌هاي محيط‌زيستي، مي‌توان كاهش مقادير جريان‌هاي ورودي و خروجي و خشكي بستر رودخانه در ايامي از سال، ممنوعه شدن وضعيت دشت‌ها در محدوده لنجانات، افزايش تعداد چاه‌هاي عميق و نيمه‌عميق در منطقه، افت تجمعي سطح آبخوان لنجانات، افزايش هدايت الكتريكي آب و كاهش آب بازچرخشي و درون حوضه‌اي در محدوده هدف و پايين‌دست (سد نكوآباد تا سد آبشار) را نام برد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد راهكارهاي نهادي – حكمراني، مديريت تقاضا و اجرايي – مهندسي مي‌توانند به كاهش اين چالش‌ها كمك كنند. اولويت‌هاي مديريتي نيز در محدوده لنجانات شامل مديريت تغييرات سطوح نفوذناپذير (به ويژه در اطراف رودخانه زاينده‌رود و رودخانه‌هاي فصلي)، مديريت مصارف آب در بخش صنعت و كنترل تعداد چاه‌ها (مجاز و غيرمجاز) و در ناحيه بن – سامان، شامل مديريت تغييرات سطوح زيركشت مي‌باشد.
شماره ركورد
238177
گرايش رشته تحصيلي
ارزيابي و آمايش سرزمين
دانشكده
مهندسي منابع طبيعي
دانشگاه
دانشگاه صنعتي اصفهان