عنوان
بررسي اثرات مصرف كودهاي شيميايي بر كيفيت خاك در گلخانه‌هاي استان يزد
تاريخ دفاع
2/22/2026 12:00:00 AM
كليدواژه فارسي
كودهاي شيميايي ، كيفيت خاك ،گلخانه، استان يزد
چكيده
چكيده
اين پژوهش با هدف بررسي اثرات مصرف كودهاي شيميايي بر كيفيت خاك در گلخانه‌هاي استان يزد انجام شد. با توجه به اقليم گرم و خشك، بارندگي اندك و وابستگي بالاي كشت‌هاي گلخانه‌اي اين استان به نهاده‌هاي شيميايي، ارزيابي تغييرات كيفي خاك از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. در اين مطالعه، از 73 گلخانه به‌صورت تصادفي و از عمق صفر تا 40 سانتي‌متري نمونه‌برداري شد. پس از آماده‌سازي نمونه‌ها، ويژگي‌هاي شيميايي خاك شامل pH، هدايت الكتريكي، عناصر غذايي اصلي و ريزمغذي‌ها و نيز فلزات سنگين (آرسنيك، جيوه، كادميوم، كروم، نيكل، سرب، مس و روي) با استفاده از دستگاه‌هاي جذب اتمي، فليم‌فتومتر، اسپكتروفتومتر و ICP-OES اندازه‌گيري گرديد. براي ارزيابي سطح آلودگي و منشأ عناصر، از شاخص‌هاي زمين‌شيميايي شامل ضريب غني‌شدگي (EF)، شاخص زمين‌انباشت (Igeo) و شاخص پتانسيل ريسك اكولوژيك (PERI) به همراه تحليل همبستگي پيرسون و تحليل مؤلفه‌هاي اصلي استفاده شد. . نتايج نشان داد ميانگين غلظت فلزات سنگين در خاك گلخانه‌ها به‌ترتيب براي آرسنيك 51/1، كادميوم 22/0، كروم 97/31، نيكل 56/19، سرب 84/23، مس 04/4 و روي 45/6 ميلي‌گرم بر كيلوگرم است. مقايسه با استانداردهاي ملي بيانگر آن بود كه مقادير تمامي عناصر كمتر از حدود مجاز خاك‌هاي كشاورزي است؛ با اين حال، برخي عناصر نظير كروم، سرب، جيوه و آرسنيك از مقادير زمينه طبيعي فراتر رفته‌اند كه مي‌تواند ناشي از فعاليت‌هاي كشاورزي و مصرف كودهاي شيميايي باشد. نتايج تحليل همبستگي تنها رابطه مثبت و معني‌داري بين مس و روي نشان داد و تحليل مؤلفه‌هاي اصلي چهار منبع بالقوه تجمع عناصر را مشخص كرد كه در مجموع 67/6 درصد واريانس داده‌ها را تبيين نمودند. بر اساس شاخص‌هاي آلودگي، اغلب نمونه‌ها در محدوده بدون آلودگي يا آلودگي كم قرار داشتند، هرچند در برخي ايستگاه‌ها غني‌شدگي قابل توجه براي سرب و جيوه مشاهده شد. ارزيابي ريسك اكولوژيك نيز سطح خطر كلي را در بيشتر گلخانه‌ها پايين تا متوسط نشان داد. در مجموع، اگرچه مصرف كودهاي شيميايي در گلخانه‌هاي استان يزد هنوز به آلودگي شديد خاك منجر نشده است، اما افزايش نسبي برخي عناصر سنگين نسبت به زمينه طبيعي، ضرورت مديريت بهينه مصرف كودها، پايش مستمر كيفيت خاك و بهره‌گيري از راهكارهاي كشاورزي پايدار را براي جلوگيري از تجمع تدريجي عناصر سمي در خاك‌هاي گلخانه‌اي آشكار مي‌سازد.
شماره ركورد
238535
دانشگاه
دانشگاه اردكان
استاد راهنما
بماني اكرم Bemani Akram , اكاتي نرجس Okati Narjes