بهينه‌سازي احداث كانال¬هاي رسوب¬گير بر اساس ارزيابي پروژه¬هاي احداث شده

مديريت و كنترل بيابان

4/7/2026 12:00:00 AM

خشكسالي‌هاي پياپي، كاهش پوشش‌گياهي و وقوع طوفان‌هاي شديد در شرق استان كرمان موجب تشديد حركت ماسه‌هاي روان و ايجاد ريزگردها در شهرستان‌هاي فهرج، ريگان و گنبكي شده و اين مناطق را به كانون‌هاي اصلي فرسايش بادي استان تبديل كرده است. باوجود اجراي طرح‌هايي همچون نهال‌كاري، مالچ‌پاشي و ايجاد بادشكن، محدوديت منابع آب و سرمايه ضرورت استفاده از روش‌هاي سريع‌الاجرا مانند احداث كانال‌هاي رسوب‌گير را افزايش داده است. هدف اين پژوهش ارائه روشي براي بهينه‌سازي كانال‌هاي رسوب‌گير ‌مي‌باشد؛ بدين‌منظور، با بهره‌گيري از پايگاه «Google Earth» و تصاوير آن مربوط به سال 1404، بازديدهاي ميداني، مصاحبه با ساكنان محلي، داده‌هاي هواشناسي، و بررسي شكل ربدوها و مورفولوژي تپه‌هاي ماسه‌اي، جهت باد غالب و رسوب‌زا تعيين شد. از ميان مناطق مختلف، چهار منطقه با ويژگي‌هاي متفاوت كانال‌ها انتخاب و نمونه‌برداري از سه ناحيه (داخل كانال، بين كانال و پشته، پشت پشته) انجام شد. نمونه‌ها با روش الك خشك دانه‌بندي و داده‌ها در نرم‌افزارهاي GRADISTAT و SPSS تحليل و اختلاف ميانگين‌ها به روش دانكن بررسي گرديد. نتايج نشان داد اندازه ذرات بين 117 تا 1473 ميكرومتر متغير بوده و مقادير D10، D50 و D90 در راستاي باد غالب از كانال اول به آخر كاهش مي‌يابد. تحليل گلباد، مصاحبه‌ها و شكل تپه‌هاي ماسه‌اي نشان داد كه اگرچه بادهاي شمالي فراوان‌ترند، اما بادهاي جنوبي و جنوب‌غربي با شدت زياد، عامل اصلي فرسايش و انتقال ماسه‌ها بوده و منشاء رسوبات نيز عمدتاً نواحي جنوبي است. بر اساس تحليل حجم و دانه‌بندي رسوبات، بهينه‌سازي كانال‌ها مستلزم رعايت اصولي چون احداث كانال‌ها به‌صورت عمود بر باد غالب، استقرار پشته خاكي پس از كانال در جهت مناسب باد، افزايش تعداد و كاهش فاصله كانال‌ها مطابق شرايط منطقه و اجراي آن‌ها در جبهه بادگير روستا و مجاورت كانون‌هاي فعال فرسايش است. نتايج اين پژوهش مي‌تواند مبنايي علمي و كاربردي براي طراحي مؤثر سازه‌هاي كنترلي در شرق استان كرمان و مناطق مشابه كشور فراهم سازد.

238550

دانشگاه اردكان

قانعي بافقي محمدجواد Ghaneei Bafghi Mohammad Javad