سيماي جامعه در افسانه هاي كتاب جامع¬الحكاياتي

دانشگاه ولي عصر

ارشد

ادبيات اعم از مكتوب و شفاهي از منابع مهم در مطالعات جامعه¬شناسي و مردم¬شناسي است كه با دقت در آن¬ مي¬توان به لايه¬هاي زيرين مسائل جامعه، آداب‌ورسوم و بسياري از حقايقي كه در بطن هر جامعه رخ‌داده است و متون تاريخي و اجتماعي به‌صراحت آن¬ها را بيان نكرده¬اند، پي برد. كتاب جامع¬الحكايات حاوي چهل‌وشش افسانه و حكايت ايراني است كه به كوشش محمد جعفري (قنواتي) و پگاه خديش بر اساس نسخه كتابخانه آستان قدس رضوي در سال 1390 تصحيح و چاپ‌شده است. كتاب ديگري نيز با همين عنوان بر اساس نسخه كتابخانه گنج بخش پاكستان در سال 1391 به كوشش محمد جعفري تصحيح و چاپ‌شده است. در ميان افسانه¬هاي اين دو كتاب بسياري از عقايد و آداب‌ورسوم كهن ايرانيان را مي¬بينيم كه هنوز در ميان ايرانيان مرسوم است و بعضي نيز منسوخ شده و بسياري نيز با تغييراتي هنوز ادامه دارد. بعضي عقايد خرافي و غير خرافي هم وجود داشته است چون اعتقاد به نان‌ونمك، اصل و نسب، بي¬وفايي زنان، پري¬باوري، طلسم، جادو و... . در جامعه سنتي، طبقات مختلف مردم با پيشه¬هاي گوناگون زندگي مي¬كنند. از پادشاه و بزرگان مملكتي تا بازاريان و پيشه¬وران و كسبه. بسياري از آن¬ها از مرفهين و بزرگان و محتشمان هستند و بسياري هم از طبقات پايين با شغل¬هايي كه وجهه اجتماعي پاييني دارند مانند گازر، گرمابه¬بان و حمّامي و... . با پيشرفت جوامع و تغيير شكل آن¬ها، بسياري از حرفه¬ها و پيشه¬ها نيز تغيير مي¬كند و يا درآمد حاصل از پيشه¬هاي قديمي ديگر پاسخگوي نيازهاي مردم نيست. در پژوهش حاضر كوشش شده تا بامطالعه افسانه¬هاي دو كتاب جامع¬الحكايات، برخي آداب‌ورسوم كهن اجتماعي، باورها و عقايد پيشينيان چون آداب مهمان¬داري، خواستگاري و ازدواج، جنگ و لشكركشي و... ، منصب¬ها ازجمله پادشاهان، وزيران، حاجبان، قاضيان، زندانبانان، ميرآخوران و... و طبقه بازاريان و كسبه چون زرگران، جوهريان، صرافان، بازرگانان و... و اقشار ديگر جامعه چون طبيبان، دهقانان، كاروان‌سراداران، جولاهگان، دوك¬ريسان، بنّايان، خشت¬مالان، دلّاكان، دلّالان، دوره¬گردان و... كه در جامعه سنتي وجود داشته است، بررسي شود. هدف اين پژوهش شناسايي جايگاه افسانه¬هاي دو كتاب جامع¬الحكايات در ادبيات عاميانه و شناخت بعضي از ويژگي¬هاي جامعه سنتي ايراني ازنظر آداب‌ورسوم و باور داشت‌هاي توده مردم است.

48770

دانشگاه وليعصر رفسنجان

سعيد حاتمي

زبان و ادبيات فارسي

محسن پور مختار