ارزيابي مورفولوژيكي، فيتوشيميايي و مولكولي برخي گونه¬هاي جنس آليوم (Allium spp.) ايران

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

دكتري

آليوم (Allium spp.) يكي از جنس¬هاي متنوع تيره نرگسيان، محصول مهم باغباني با پتانسيل دارويي، ادويه¬اي، سبزي و يا زينتي مي-باشد. علي¬رغم تنوع بالاي آليوم¬ها در ايران، تاكنون تلاش جامعي در خصوص ارزيابي مورفولوژيكي، فيتوشيميايي و مولكولي انجام نشده است. در اين تحقيق تنوع موجود در گونه¬هاي مختلف آليوم متعلق به زيرجنس¬هاي Reticulatobulbosa، Allium، Cepa، Melanocrommyum و Rhizirideum از نظر 6 صفت كمي بذر، 24 صفت كيفي برگ و گل آذين و ساقه، محتواي اسانس، فنل و فلاونوئيد كل، قند و پروتئين كل، مواد معدني، خاصيت آنتي اكسيداني، آنتي تايروزينازي و آنتي استيل كولين استرازي و نيز 13 نشانگر ISSR مورد ارزيابي قرار گرفتند. توصيف-گرهاي مورفولوژيكي شامل صفات كيفي مربوط به گل¬آذين، ساقه گلدهنده و برگ توانست حدود تاكسونوميك و جايگاه بنيادي گونه¬ها در زير جنس¬ها، بخش¬ها و نيز ترتيب گونه¬ها در بخش¬ها را توسط دندروگرام حاصل از الگوريتم UPGMA تاييد نمايد. علاوه بر تنوع بين¬گونه¬اي، اين توصيف¬گرهاي مورفولوژيك كيفي توانستند به¬طور موفقيت آميزي براي ارزيابي تنوع درون¬گونه¬اي به¬كار گرفته شوند. صفات كمي بذر نتوانست طبقه¬بندي تاكسونوميك آليوم¬ها را تاييد نمايد. تفاوت فاحشي بين محتواي فيتوشيميايي برگ و سوخ گونه¬هاي آليوم وجود داشت. فعاليت آنتي اكسيداني، فنل و فلاونوئيد كل برگ هر يك از گونه¬هاي آليوم چندين برابر سوخ آن¬ها بود. عصاره¬هاي سوخ آليوم¬ها نسبت به عصاره برگ داراي محتواي پروتئين و قند بيشتر و خواص آنتي تايروزينازي شديد¬تري بودند. ارزيابي محتواي معدني نيز تنوع گسترده¬اي در بين گونه¬ها و نيز تنوع شديد در برگ و سوخ را نشان دادند. گونه¬هاي مورد بررسي از لحاظ محتواي معدني سوخ و برگ تفاوت فاحشي نشان دادند به¬گونه¬اي كه سوخ و برگ اكثر گونه¬ها از لحاظ عناصر پتاسيم، سديم و فسفر غني بودند. طبقه¬بندي تاكسونوميك آليوم¬ها بر اساس محتواي معدني توانست زيرجنس¬ها و بخش¬هاي مختلف را با استفاده از دندروگرام حاصل از UPGMA از يكديگر متمايز نمايد. همچنين نتايج نشان داد برگ و سوخ گونه¬هاي بومي و اندميك آليوم ايران داراي محتواي بيوشيميايي و خاصيت دارويي (شامل خواص آنتي اكسيداني، آنتي تايروزينازي و آنتي استيل كولين استرازي) بيشتري نسبت به گونه¬هاي تحت كشت مي¬باشند. ارزيابي محتواي اسانس برگ آليوم¬ها با استفاده از دستگاه گاز كروماتوگراف متصل به طيف سنج جرمي نشان داد عمده¬ترين تركيبات اسانس شامل دي¬آليل تري¬سولفيد، دي¬پروپيل تري¬سولفيد و دي¬پروپيل دي¬سولفيد مي¬باشند. ارزيابي تنوع ژنتيكي با سيزده نشانگر مولكولي ISSR توانست حدود تاكسونوميك را حتي در زير جنس Melanocrommyum كه يكي از پيچيده¬ترين گروه¬هاي مورفولوژيك مي¬باشد را مشخص نمايد. همچنين نشانگرهاي ISSR توانست جايگاه آليوم¬ها از لحاظ زيرجنس و بخش تاييد نمايد و در اين زمينه نشانگرهاي ISSR كارايي لازم را در خصوص طبقه¬بندي آليوم¬هاي وحشي دارا بود. با توجه به تنوع بالاي مورفولوژي، فيتوشيميايي و مولكولي در گونه-هاي مورد مطالعه، مي¬توان از نتايج پژوهش حاضر در مطالعات تاكسونوميك آليوم¬ها، مديريت بانك ژن، برنامه¬هاي كشاورزي و به-نژادي و توسعه و بهبود رقم¬هاي جديد آليوم¬ها استفاده نمود.

53461

دانشگاه وليعصر رفسنجان

سيد ابوالحسن شاهزاده فاضلي

علوم باغباني

حميد رضا كريمي -محمد رضا نقوي