تحليل ديدگاه هاي محدثان شيعي درباره غيبت امام مهدي در فاصله سال هاي 260 تا 460 هجري قمري

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

مهمترين خطري كه با رحلت امام حسن عسكري و غيبت فرزند ايشان، امام مهدي، جامعه شيعه را تهديد مي كرد، خطر سست شدن اعتقادات صحيح شيعيان نسبت به وجود يا عدم وجود حجت الهي، در روي زمين بود. با رحلت امام حسن عسكري در سال 260ه.ق از آن جا كه ايشان بنا بر مصالحي تولد فرزند خود را پنهان داشتند -به رغم آن كه خواص آن حضرت، شيعيان را به وجود فرزند ايشان آگاه كرده بودند- جامعه شيعه در شناخت امام زمان و حجت خدا در روي زمين دچار حيرت شد. عده اي معتقد بودند كه امام عسكري رحلت نكرده و هم چنان حجت الهي در روي زمين است. عده اي هم قائل به امامت جعفر، برادر امام عسكري شدند و عده اي هم به سخنان خواص حضرت، مبني بر تولد فرزند ايشان و امامت وي ايمان آوردند. به گفته ي ابو سهل نوبختي حيرت آن چنان جامعه شيعه را فرا گرفت كه شيعه در اين زمان به چهارده فرقه منشعب شد به گونه اي كه اين دوران به دوران حيرت مشهور شد. اين حيرت، تلاش علماء شيعه را در جهت حفظ اعتقادات شيعيان مضاعف مي كرد. كتابهاي بسياري در زمينه غيبت براي رفع حيرت شيعيان توسط محدثان شيعه نوشته شد. در اين ميان كليني، ابن بابويه(والد صدوق) و نعماني با تكيه بر احاديثي كه وجود امام مهدي را به عنوان امام دوازدهم اثبات مي كرد و لزوم غيبت ايشان را مطرح مي نمود، سعي در رفع حيرت از شيعيان داشتند. بعد از ايشان شيخ صدوق با مقدمه اي نسبتا طولاني در كتاب كمال الدين خود، با پاسخگوئي به شبهات فرق مخنلف، اعتقادات شيعيان اثني عشري را اعتبار بخشيد. وي با ذكر حكايت معمرين در طول تاريخ جهت طبيعي نشان دادن عمر امام و ذكر احاديثي كه غيبت امام زمان را پيش بيني كرده بود، تلاش خود را براي رفع حيرت به كار بست. پس از وي شيخ مفيد و شيخ طوسي علاوه بر ذكر احاديث و پاسخ به شبهات، با استدلالات كلامي و قوي خود اين حيرت را تا حد زيادي از بين بردند. در هر حال با تلاش محدثان، حيرت ناشي از غيبت تا حدود 200سال بعد از آن يعني حدود سال460ه.ق از جامعه شيعه تا حد قابل قبولي رخت بربست. نگارنده در اين پژوهش سعي دارد نحوه پديد آمدن اين حيرت و تلاش محدثان شيعه را در جهت زدودن آن، براي حفظ و تحكيم اعتقادات شيعيان بررسي كند و در اين زمينه تا حد امكان از منابع معتبر و كهن جهت بررسي موضوع بهره گيرد

53489

دانشگاه وليعصر رفسنجان

حسين كامياب

علوم قرآن وحديث

محمد نجفي