بررسي دستور نقش‌گراي نظام‌مند هليدي در سوره انسان (با تكيه‌بر سه فرانقش متني، انديشگاني و بينا فردي)

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

استفاده از الگوهاي زبان شناختي در بررسي متون مختلف به‌طور عام ومتون مذهبي و قرآن به‌طور خاص، مي‌تواند تحليل و تفسير آن‌ها را را از ورطه ي تكرار روش هاي سنّتي بيرون آورد و آن را وارد مسيري نو كند. چون يكي از بزرگترين معايب روش سنتي نگاه و تحليل يك سويه وتك بعدي متون مي‌باشد؛ الگوهاي زبان شناختي نوين باوجود نقايص قابل ملاحظه، ازاين جهت كه تمامي ابعاد يك متن را موردتوجه قرار مي‌دهند حائز اهميّت هستند وپژوهشگر را در مسيري قرار مي‌دهندكه منجر به پويايي بيش تر و كاربردي‌تر شدن اين دانش مي‌شود. بدين منظور، پژوهش حاضر با استفاده از روش توصيفي –تحليلي در چهارچوب دستور نقش‌گراي نظام‌مند هليدي به بررسي شيوه تبادل معنا در آيات سوره انسان بر اساس سه فرانقش انديشگاني، بينا متني و بينا فردي انجام‌شده است. نتايج اين بررسي و تحليل به‌صورت خلاصه عبارتند از : الف: بــر اســاس فــرانقش انديشگاني (بــازنمودي)، بيشــترين فرآيندها (26 مورد) با 82/44 درصد از نوع مادي است و ساير فرآيندها نيــز بــه ترتيــب فراوانــي از نــوع ذهني (11 مورد) 18.96 درصــد، وجودي (8 مورد)07/13 درصد، رفتاري (7 مورد)06/12 درصد و كمترين بسامد مربوط به كلامي ورابطه‌اي (3 مورد)5.17 درصدمي با شد. بر اساس اين آمار مي‌توان چنين نتيجه‌گيري كرد كه بالا بودن درصد فرآيند مادي در اين سوره به مادي بودن انسان ارتباط دارد، انسان در دنيايي زندگي مي‌كند كه تمام هستي و كائنات وجامعه بشري و اكثر مواردي كه انسان با آن‌ها سروكار دارد به‌جز مواردي اندكي همانند گذشت زمان، خواب، روح، مرگ و غيره، به‌نوعي مادي است و به نظر پژوهشگر خداوند در بيان اين سوره از فرآيند مادي بيشتر استفاده كرده تا به ذهنيت انسان، نزديك بوده و برايش، ملموس‌تر و عيني‌تر باشد و در پذيرفتن آن چون‌وچرايي نداشته باشد. البته فرآيند ذهني در مرتبه دوم بعد از فرآيند مادي قرار دارد و اين، به خاطر آن است كه انسان تركيبي از روح و جسم است، به‌علاوه؛ باور قلبي در آيين ما بسيار حائز اهميت فراواني است و درواقع ذهن است كه مسائل را تجزيه وتحليلكرده تابه يقين برسدو جسم را به حركت وتكاپودر مسير درست؛ همان كه خداوند صراط مستقيم ناميده است، درآورد. استفاده از ديگر فرايندها مانند فرآيند وجودي و رفتاري را نيز مي‌توان به‌نوعي وابسته به مادي و ذهني دانست وهمان دلايل را براي آن‌ها نيز برشمرد. ب: به لحاظ فرانقش بينافردي، وجه غالب در اكثر بندهاي اين سوره (52 مورد)، 66/89 درصد از نوع خبري مي‌باشد؛ يكي از دلايلي كه در اين سوره وجه خبري غالب مي‌باشد به مفاهيمي كه محتواي سوره در بردارد مربوط است. چون ساختار اين سوره به‌گونه‌اي است كه بايد خداوند از خبر براي بيان آن استفاده كند؛ هرچند اين سوره با جمله‌اي انشائي از نوع پرسشي آغاز مي‌شود كه ازنظر مفسرين آن هم براي تقرير وإثبات است؛ تا توجه مخاطب را برانگيزد واورا براي يافتن پاسخ به تفكر وادارد. شروع خلقت انسان و حتي قبل از آنكه به آب نطفه‌اي اشاره دارد بايد تحت شرايطي قرار گيرد تابه انسان تبديل شودو خلقت او از نطفه امشاج (مختلط) و سپس هدايت و آزادى اراده او؛ و آنجا كه سخن از پاداش ابرارو نيكان است و بيان دلايل استحقاق اين پاداشهاوبه تصوير كشيدن حاكميت مشيت الهي؛ بايد خداوند از جمله‌هاي اخباري استفاده كند

57411

دانشگاه وليعصر رفسنجان

حسين بازوبند

زبان و ادبيات عربي

رضا محمدي