تأثير پارامتر‌هاي طراحي سيستم آبياري زير‌سطحي با لوله‌هاي پي‌وي‌سي بر توزيع رطوبت خاك و دور آبياري در باغ‌هاي پسته

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

محدود بودن مقدار آب در مناطق پسته‌كاري ايران، به¬ويژه استان كرمان، لزوم استفاده بهينه از منابع آبي موجود را قوت بخشيده و استفاده از سيستم‌هاي نوين آبياري را امري اجتناب‌ناپذير نموده است. در پژوهش حاضر، ويژگي‌هاي طراحي سيستم آبياري زيرسطحي با لوله‌هاي پي‌وي‌سي روي درختان بارور پسته از اوايل تير 1397 و به¬مدت دو سال در قطعه باغي به مساحت تقريبي دو هكتار در منطقه امين‌شهر شهرستان انار مورد مطالعه قرار گرفت. براي اين منظور، از روش اسپليت پلات با چهار فاكتور عمق كانال (در دو سطح 40 و 60 سانتي‌متر)، قطر لوله (در دو سطح 110 و 160 ميلي‌متر)، قطر سوراخ‌هاي روي لوله‌ (در دو سطح 9 و 12 ميلي‌متر) و فاصله سوراخ‌هاي روي لوله (در دو سطح 15 و 25 سانتي‌متر) در قالب طرح بلوك‌هاي كاملا تصادفي با سه تكرار استفاده شد. در مجموع، اين پژوهش شامل 16 تيمار آزمايشي بود. تمام تيمارهاي آزمايشي با مقدار آب برابر با 75 درصد نياز آبي در روش آبياري غرقابي (حدود 5000 مترمكعب در هكتار در طول فصل رشد درختان) و دور آبياري 24 روز آبياري ‌شدند. به¬منظور بررسي اثر فاكتورهاي طراحي سيستم آبياري زيرسطحي بر وضعيت رطوبتي خاك، مقدار رطوبت حجمي خاك تيمارهاي مختلف در فاصله بين دو آبياري متوالي (در ماه‌هاي تير و مرداد) و در اعماق مختلف، با دستگاه TDR اندازه‌گيري شد. تجزيه و تحليل آماري اطلاعات به¬دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار MSTATC انجام شد و مقايسه ميانگين‌ها با آزمون LSD در سطح احتمال 5 درصد صورت گرفت. توزيع رطوبت خاك ناحيه ريشه درختان پسته نيز با استفاده از نرم‌افزار Surfer 15 رسم گرديد. نتايج نشان داد كه هر يك از فاكتورهاي طراحي سيستم آبياري زيرسطحي به تنهايي و نيز اثرات متقابل آن‌ها بر چگونگي توزيع رطوبت در ناحيه ريشه درختان پسته معني‌دار بود. در بحث اثر هر يك از فاكتورها به تنهايي، عمق كانال 40 سانتي‌متر، قطر سوراخ 12 ميلي‌متر و فاصله سوراخ 15 سانتي‌‌متر، به‌عنوان فاكتورهاي برتر شناخته شدند. در خصوص قطر لوله، اگر چه برتري نسبي با قطر 160 ميلي‌متر بود، ولي اين اختلاف در اغلب موارد، به‌ويژه در هنگام تركيب فاكتورها با يكديگر، معني‌دار نبود. بنابراين با در نظر گرفتن جنبه‌هاي اقتصادي اجراي اين سيستم آبياري و قيمت پايين‌تر و معني‌دار لوله‌هاي با اندازه كوچك‌تر، قطر لوله 110 ميلي‌متر به‌عنوان فاكتور برتر انتخاب گرديد. در رابطه با اثرات متقابل فاكتورهاي طراحي، به¬ترتيب سه تيمار 5T، 6T و 3T بهترين وضعيت را داشتند. همچنين، نتايج نشان داد كه در رابطه با رطوبت حجمي خاك ناحيه حداكثر تراكم ريشه درختان پسته (80-40 سانتي‌متر)، در فاصله بين دو آبياري متوالي (2 و 23 روز پس از آبياري)، به¬ترتيب 12 و 2/6 درصد افزايش رطوبت حجمي خاك ناشي از انتخاب مناسب فاكتورهاي طراحي مشاهده گرديد. در ضمن با انتخاب مناسب فاكتورهاي طراحي سيستم آبياري، بسته به اينكه بخواهيم رطوبت حجمي خاك در پايان دور آبياري به مقادير آب سهل¬الوصول يا نقطه پژمردگي دائم برسد، مي‌توان دور آبياري را به‌ترتيب حدود دو تا هشت روز افزايش داد. در مجموع، دور آبياري مناسب درختان پسته در اين سيستم آبياري و با توجه به مشخصات خاك باغ مورد نظر، بر حسب در نظر گرفتن تخليه مجاز رطوبتي تا آب سهل¬الوصول يا نقطه پژمردگي دائم، به‌ترتيب، 20 و 24 روز تعيين گرديد.

58009

دانشگاه وليعصر رفسنجان

سيد جواد حسيني فرد

مديريت منابع خاك

عيسي اسفنديارپور -ناصر صداقتي